به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/ اصفهان، کرسی علمی - ترویجی با عنوان «الگوی تنزیلی نهادینه‌سازی آیات معاد در سور مکی»، به همت معاونت پژوهش مدرسه علمیه تخصصی نرجس خاتون (س) شاهین‌شهر و با حضور اساتید و طلاب سطح ۲ و ۳ برگزار شد و خانم سیده طاهره حسینی به ارائه پژوهش خود با عنوان «کشف الگوی سه‌مرحله‌ای قرآن برای نهادینه‌سازی معاد» پرداخت و حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا نقیه به‌عنوان ناقد و خانم فاطمه بلوچی به‌عنوان مدیر جلسه حضور داشتند.

خانم حسینی در ارائه خود هدف پژوهش را کشف روش قرآن در نهادینه‌سازی باور معاد، فراتر از صرف محتوای آیات عنوان کرد و افزود: قرآن افزون بر محتوا، روشش نیز حجت است. ما در پی استخراج شیوه گام‌به‌گام خداوند برای جا انداختن باور معاد در جامعه صدر اسلام بودیم تا از آن در تربیت دینی امروز بهره‌برداری شود.

وی با اشاره به تحلیل محتوای ۸۶ سوره مکی بر اساس ترتیب نزول، از کدگذاری مفاهیم مرتبط با معاد مانند قطعیت وقوع، عذاب، بهشت، حسابرسی، انکار و استهزا خبر داد و نتیجه این پژوهش را دستیابی به الگوی سه‌مرحله‌ای نهادینه‌سازی معاد چون مرحله اول (ایجاد شوک و بیدارگری): تأکید بر تصاویری هشداردهنده در سوره‌های آغازین (شمس، تکویر، لیل) برای برانگیختن توجه مخاطب به قیامت، مرحله دوم (اقامه برهان و پیوند با عدالت): استفاده از استدلال‌های عقلی و مشاهدات طبیعی برای تبیین فلسفه معاد در سوره‌های میانی و مرحله سوم (تصویرسازی و تقویت ایمان): افزایش توصیفات بهشتی و تشویق به عمل صالح در سوره‌های پایانی مکی بیان کرد.

وی تأکید کرد: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که قرآن متناسب با ظرفیت مخاطبان، مفاهیم اعتقادی را به‌صورت تدریجی و هوشمندانه نهادینه کرده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا نقیه در ادامه ضمن تحسین موضوع بکر پژوهش، به بیان چند نقد روشی و محتوایی پرداخت و نخستین نقد خود را فقدان سال نزول دقیق سوره‌ها عنوان کرد و گفت: ادعای سه‌مرحله‌ای بودن نهادینه‌سازی معاد زمانی پذیرفتنی است که ترتیب و سال نزول سوره‌های استنادی دقیق مشخص شود؛ در غیر این صورت سیر زمانی مقاله مستند نیست.

وی در نقد دوم، بر لزوم اثبات تاریخی تحول فکری مخاطبان تأکید کرد و افزود: اگر ادعا می‌شود سطح فکری جامعه در مراحل مختلف رشد یافته، باید شواهد تاریخی آن ارائه شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین نقیه همچنین ابهام در کاربرد اصطلاحات تخصصی چون «برهان عقلی» و «شوک روانی»، و فقدان مصادیق کافی برای برخی مدعاها را از دیگر نقاط ضعف مقاله برشمرد و یادآوری کرد: هر ادعا در حوزه قرآن‌پژوهی باید با نمونه آیه و تفسیر مستند همراه باشد.

دکتر نقیه در نقدی ساختاری، عنوان مقاله را نیز قابل بازنگری دانست و گفت: ترکیب دو واژه «تنزیلی» و «نهادینه‌سازی» نوعی تکرار مفهومی دارد و بهتر است با واژه‌ای دقیق‌تر جایگزین شود.

خانم حسینی در پاسخ به نقدها ضمن استقبال از دیدگاه‌های ناقد، بیان کرد: بخش مربوط به سال نزول و جداول تفصیلی به دلیل محدودیت حجم در مجله علمی‌پژوهشی دانشگاه مفید قم از نسخه نهایی مقاله حذف شده است.

وی تأکید کرد: هدف ما نه تاریخ‌گذاری محض، بلکه استخراج روش قرآن از منظر ترتیب نزول بود و از تفاسیر تنزیلی معتبر مانند آثار استاد بهجت‌پور بهره گرفته‌ایم.

خانم حسینی درباره کاربرد اصطلاحات روان‌شناختی نیز گفت: هدف از واژه‌هایی چون "شوک روانی"، پیوند میان مفاهیم قرآنی و علوم انسانی برای تسهیل فهم مخاطبان امروز است.

انتهای پیام/