به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، جنگ‌ها تنها در میدان نبرد رخ نمی‌دهند؛ آنها در سطح فرهنگ، زبان و معنا نیز شکل می‌گیرند. هر جامعه برای فهم و مشروعیت‌بخشی به جنگ، مجموعه‌ای از روایت‌ها و نمادها می‌سازد که احساسات جمعی را سامان می‌دهند و افراد را با اهداف ملی پیوند می‌زنند. در این میان، مفهوم مادرانگی یکی از مهم‌ترین منابع نمادین در گفتمان‌های جنگی است.

پیوند میان مادرانگی، فداکاری و ملی‌گرایی به گونه‌ای شکل می‌گیرد که رنج و ایثار فردی در چارچوب معنای بزرگ‌تری به نام «ملت» تفسیر می‌شود. مادرانگی در بسیاری از فرهنگ‌ها با ارزش‌هایی چون مراقبت، پرورش و فداکاری پیوند خورده است. در شرایط جنگی، این معانی اغلب از حوزه خصوصی خانواده به حوزه عمومی و ملی منتقل می‌شوند. در چنین وضعیتی، مادر نه تنها پرورش‌دهنده فرزندان، بلکه پرورش‌دهنده «فرزندان ملت» تلقی می‌شود. به همین دلیل، مادران سربازان یا کشته‌شدگان جنگ در بسیاری از روایت‌های جنگی به نمادهای صبر، استقامت و ایثار تبدیل می‌شوند.

این فرآیند در واقع نوعی تبدیل تجربه شخصی به معنای جمعی است. رنجی که در سطح فردی تجربه می‌شود(از دست دادن فرزند، نگرانی برای امنیت او یا تحمل دوری) در گفتمان ملی به نشانه‌ای از وفاداری و فداکاری برای کشور تعبیر می‌شود. از این طریق، احساسات عمیق خانوادگی با پروژه‌های ملی پیوند می‌خورند و نوعی همبستگی عاطفی در سطح جامعه شکل می‌گیرد.

در بسیاری از گفتمان‌های جنگی، مادرانگی به عنوان یکی از منابع مشروعیت اخلاقی نیز عمل می‌کند. تصویر مادر صبور و فداکار، نوعی سرمایه نمادین تولید می‌کند که می‌تواند به تقویت احساس وظیفه و تعهد در جامعه کمک کند. وقتی رنج مادران به عنوان بخشی از روایت جمعی جنگ مطرح می‌شود، جنگ دیگر تنها یک امر نظامی یا سیاسی به نظر نمی‌رسد، بلکه به تجربه‌ای عاطفی و اخلاقی برای جامعه تبدیل می‌شود.

از سوی دیگر، پیوند میان مادرانگی و ملی‌گرایی نشان می‌دهد که بدن و نقش اجتماعی زنان چگونه در ساختن روایت‌های ملی اهمیت پیدا می‌کند. مادران به‌عنوان کسانی که نسل آینده را پرورش می‌دهند، در بسیاری از گفتمان‌های ملی به نماد استمرار جامعه تبدیل می‌شوند. در نتیجه، فداکاری مادران در زمان جنگ اغلب نه فقط به‌عنوان یک تجربه خانوادگی، بلکه به‌عنوان بخشی از سرنوشت جمعی ملت معنا پیدا می‌کند.

در نهایت، مطالعه مادرانگی در گفتمان‌های جنگی نشان می‌دهد که جنگ چگونه مرز میان حوزه خصوصی و عمومی را دگرگون می‌کند. تجربه‌ای که در ظاهر شخصی و خانوادگی است، به بخشی از روایت ملی تبدیل می‌شود و معانی تازه‌ای پیدا می‌کند. فهم این فرآیند به ما کمک می‌کند درک عمیق‌تری از نقش احساسات، نمادها و تجربه‌های انسانی در شکل‌گیری روایت‌های جنگی و همبستگی اجتماعی به دست آوریم.

دکتر سمیه حاجی‌اسماعیلی

عضو هیئت‌علمی پژوهشکده زن و خانواده