در گفتوگویی با مؤلف کتابهای «احکام دختران» و «احکام پسران» منتشر شده از سوی مرکز نشر هاجر، شیوههای ساده، جذاب و داستانمحور آموزش احکام دینی به نوجوانان بررسی شده است.
به گزارش پایگاه خبری و رسانهای حوزههای علمیه خواهران، حجت الاسلام علیرضا محمدینژاد، مؤلف کتابهای «احکام دختران» و «احکام پسران» در گفتوگویی که از سوی مرکز نشر هاجر ترنیب داده شده است، به بررسی جایگاه روایت داستانی در احکام و نقش خانواده در آموزش معارف دینی پرداخته است که مشروح آن در ادامه میآید:
چه شد که به فکر تألیف کتابهای احکام ویژه دختران و پسران نوجوان افتادید؟
از دغدغههای اصلی من این بود که احکام دینی چگونه میتواند با زبان نسل کودک و نوجوان بیان شود. بسیاری از کتاب های احکام با ادبیات بزرگسالان نوشته شدهاند و طبیعی است که کودک یا نوجوان نتواند به همان اندازه با آنها ارتباط برقرار کند.
احساس کردم لازم است کتابی داشته باشیم که ضمن حفظ دقت و صحت مطالب دینی، با زبان و فضای ذهنی نوجوان نیز ارتباط برقرار کند. به همین دلیل کتابهای «احکام دختران» و «احکام پسران» با توجه به نیازهای این گروه سنی با همکاری مرکز نشر هاجر تدوین شدند.
«احکام دختران ۸ تا ۱۳ سال» یک ویژگی متفاوت دارد و آن داستانی بودن کتاب است. چرا قالب داستان را انتخاب کردید؟
داستان یکی از بهترین ابزارها برای ارتباط با کودک و نوجوان است. وقتی یک حکم صرفاً به شکل یک متن آموزشی ارائه شود، ممکن است برای نوجوان جذابیت کافی نداشته باشد و حتی بعد از مدتی آن را فراموش کند.
اما وقتی همان مفهوم در قالب یک داستان و در یک موقعیت واقعی یا نزدیک به زندگی نوجوان مطرح شود، مخاطب میتواند خودش را در آن موقعیت تصور کند و موضوع را بهتر درک کند.
هدف ما این بود که احکام از حالت یک متن آموزشی ساده و یکنواخت و کتاب درسی فاصله بگیرد و به بخشی از زندگی و تجربه ذهنی مخاطب تبدیل شود.
آیا داستانی بودن کتاب به معنای سادهسازی بیش از حد احکام نیست؟
خیر. ساده و جذاب بودن با سطحی بودن تفاوت دارد. در چنین آثاری باید محتوای دینی از نظر علمی دقیق باشد، اما نحوه ارائه آن متناسب با سن مخاطب انتخاب شود.
در واقع تلاش شده است که قالب ارائه برای نوجوان جذاب باشد، بدون اینکه از دقت محتوای احکام کاسته شود.
استقبال مخاطبان از این دو کتاب چگونه بوده است؟
خوشبختانه استقبال بسیار خوبی از هر دو اثر صورت گرفته است. این استقبال برای ما بسیار ارزشمند است، زیرا نشان میدهد مخاطب نوجوان و خانوادهها به چنین آثاری نیاز دارند.
اینکه کتابها مورد توجه قرار گرفتهاند و در نمایشگاه کتاب نیز در میان آثار پرفروش قرار گرفته و رتبههای اول و دوم فروش را به خود اختصاص دادهاند، امیدوارکننده است.
البته فروش کتاب به تنهایی معیار موفقیت یک اثر نیست؛ مهمتر از آن، این است که کتاب بتواند واقعاً مورد استفاده مخاطب قرار بگیرد و به پرسشها و نیازهای او پاسخ دهد.
به نظر شما دلیل استقبال خوب از «احکام دختران» و «احکام پسران» چیست؟
فکر میکنم یکی از دلایل اصلی، توجه به نیاز واقعی مخاطب است. وقتی خانواده احساس کند کتابی برای سن و شرایط فرزندش نوشته شده، طبیعتاً ارتباط بیشتری با آن برقرار میکند.
در مورد «احکام دختران» نیز قالب داستانی میتواند در جذابیت اثر نقش داشته باشد. نوجوان با شخصیتها و موقعیتهای داستان همراه میشود و در جریان داستان با مسائل مورد نیاز خود آشنا میشود.
چرا برای دختران و پسران دو کتاب جداگانه تألیف کردید؟
دختران و پسران در برخی مراحل رشد با نیازها و مسائل متفاوتی مواجه هستند. بنابراین طبیعی است که آموزش احکام نیز در مواردی متناسب با شرایط هر یک از آنها ارائه شود.
تفکیک مخاطب کمک میکند مطالب دقیقتر و کاربردیتر انتخاب شوند و هر گروه بتواند پاسخ پرسشهای متناسب با شرایط خود را دریافت کند.
در نگارش «احکام دختران ۸ تا ۱۳ سال» چه حساسیتهایی داشتید؟
مخاطب این کتاب در دورهای قرار دارد که از یک طرف هنوز کودک است و از طرف دیگر به تدریج وارد دوره نوجوانی میشود. بنابراین باید هم زبان کتاب مناسب سن او باشد و هم مسائل مورد نیازش با دقت و ظرافت مطرح شود.
به همین دلیل تلاش شد با جلساتی متعددی که با مرکز نشر هاجر داشتیم مطالب در قالبی ارائه شود که برای دختران این گروه سنی قابل فهم، جذاب و در عین حال آموزشی باشد.
مهمترین ویژگی «احکام پسران +۱۳» از نگاه شما چیست؟
در این کتاب تلاش شده است نیازهای شرعی پسران نوجوان در دورهای که با مسئولیتهای جدیدی روبهرو میشوند، مورد توجه قرار گیرد.
هدف این است که نوجوان قبل از مواجه شدن با موقعیتهای مختلف، آگاهی لازم را داشته باشد و بتواند وظایف دینی خود را با شناخت و آگاهی بیشتری انجام دهد.
آیا استقبال از کتابها نشان میدهد نوجوانان همچنان به مطالعه آثار دینی علاقه دارند؟
بله، من معتقدم نوجوان امروز با اصل مطالعه و معارف دینی بیگانه نیست؛ مسئله این است که چگونه این مطالب را به او ارائه کنیم.
اگر محتوای دینی با زبان مناسب، قالب جذاب و متناسب با دغدغههای نوجوان ارائه شود، قطعاً میتواند مورد استقبال قرار بگیرد. تجربه این دو کتاب نیز میتواند مؤید همین موضوع باشد.
خانوادهها در آموزش احکام به فرزندان چه نقشی دارند؟
نقش خانواده بسیار مهم است. آموزش احکام نباید فقط به کتاب، مدرسه یا کلاس محدود شود. نوجوان باید در محیط خانواده نیز رفتار عملی والدین را ببیند.
همچنین خانواده باید فضایی ایجاد کند که نوجوان بتواند سؤالهای خود را بدون ترس و خجالت مطرح کند. گاهی یک پاسخ درست و بهموقع میتواند تأثیر بسیار زیادی بر نگرش دینی یک نوجوان داشته باشد.
اگر نوجوانی درباره یک مسئله شرعی سؤال داشته باشد اما خجالت بکشد آن را مطرح کند، چه توصیهای دارید؟
پرسش، یک امر طبیعی است. نوجوان باید بداند که برای یادگیری و رفع ابهام، میتواند از افراد آگاه و قابل اعتماد کمک بگیرد.
نباید اجازه دهیم خجالت یا ترس باعث شود نوجوان پاسخ مسائل دینی خود را از منابع نامعتبر دریافت کند. خانواده و مربیان باید اعتماد لازم را در نوجوان ایجاد کنند.
آیا میتوان گفت این کتابها علاوه بر آموزش احکام، هدف تربیتی نیز دارند؟
بله، آموزش احکام بخشی از تربیت دینی است. وقتی نوجوان یاد میگیرد در برابر رفتار و انتخابهای خود مسئول باشد، در واقع با مفهوم مسئولیتپذیری نیز آشنا میشود.
البته کتاب به تنهایی نمیتواند همه ابعاد تربیت دینی را پوشش دهد و باید در کنار خانواده، مربیان و محیط تربیتی قرار گیرد.
اگر بخواهید به والدینی که هنوز کتابهای احکام مناسب فرزندشان را انتخاب نکردهاند توصیهای داشته باشید، چه میگویید؟
اولین نکته این است که کتاب متناسب با سن و نیاز فرزندشان انتخاب کنند. همچنین بهتر است اجازه دهند نوجوان خودش نیز با کتاب ارتباط برقرار کند.
بهویژه در موضوعاتی مانند احکام، نباید تنها به حفظ کردن مطالب توجه کنیم؛ هدف اصلی باید ایجاد شناخت و کمک به نوجوان برای انجام آگاهانه وظایف دینی باشد.
و سخن شما با دختران و پسرانی که مخاطب این کتابها هستند چیست؟
توصیه من این است که از پرسیدن نترسند و برای شناخت مسائل دینی وقت بگذارند. احکام زمانی شیرین و اثرگذار میشوند که انسان آنها را با شناخت و آگاهی یاد بگیرد.
این کتابها نیز با همین هدف نوشته شدهاند که یادگیری احکام برای نوجوان، تجربهای سادهتر، جذابتر و نزدیکتر به زندگی روزمره باشد.
آیا در آینده شاهد آثار دیگری در حوزه آموزش معارف دینی برای کودکان و نوجوانان خواهیم بود؟
نیازهای نسل جدید دائماً در حال تغییر است و ما نیز باید شیوههای ارائه مفاهیم دینی را متناسب با این تغییرات بهروز کنیم.
اگر فرصت و شرایط فراهم باشد، قطعاً کار در این حوزه را ادامه خواهم داد. به نظرم یکی از مهمترین وظایف ما این است که مفاهیم ارزشمند دینی را با زبانی بیان کنیم که نسل جدید بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
انتهای پیام/
نظر شما