به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، کودک، قبل از آنکه با دنیای بیرون ارتباط پیدا کند، جهان را در خانه و در ارتباط با والدین و دیگر اعضای خانواده تجربه می‌کند. بنا بر این، خانه یکی از نخستین بسترهای شکل‌گیری روابط، عادات، احساس امنیت، هویت و شخصیت کودک است. فضای خانه می‌تواند بر چگونگی استفاده اعضای خانواده از آن و میزان تعامل آنان با یکدیگر و شکل‌گیری بخشی از عادات روزمره و شخصیت انسان‌ها اثر بگذارد. بنابراین، اگر تربیت کودک را فرایندی بدانیم که بخش مهمی از آن در زندگی روزمره خانواده شکل می‌گیرد، نمی‌توان نسبت به محیطی که این زندگی روزمره در آن جریان دارد بی‌تفاوت بود.

در قرآن کریم نیز به مسئله‌ی «خانه» و «حریم» توجه شده است. در سوره نور، مجموعه‌ای از آداب و قواعد مربوط به ورود به خانه و رعایت حریم اهل آن بیان شده است. خداوند در آیه ۲۷ می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتًا غَیْرَ بُیُوتِکُمْ حَتَّی تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَی أَهْلِهَا»؛ یعنی مؤمنان بدون اجازه و رعایت ادب وارد خانه دیگران نشوند. بر طبق این آموزه، اصل حریم‌ داشتن خانه باید به‌عنوان یکی از مبانی مهم در معماری مسکن مورد توجه قرار گیرد، یعنی باید مرز میان فضای عمومی و خصوصی، و همچنین قلمروهای مختلف زندگی خانوادگی را به‌درستی تعیین کند؛ چنان‌که خانه‌های سنتی ایران نیز با تدبیرِ «هشتی» و پیچشِ «راهرو»، نگاه بیگانه را مهار می‌کردند تا درون خانه، حرمِ امن و بی‌تکلفِ اهل خانه بماند؛ معماری‌ای که کالبدش تجسم عینیِ «حیا» و روحش پاسدارِ «حرمت خانواده» بود.

همچنین در آیات ۵۸ و ۵۹ سوره نور این مسئله در ارتباطی مستقیم‌تر با «کودک» مطرح می‌شود. قرآن می‌فرماید کودکان نابالغ نیز در سه زمان خاص، پیش از ورود به فضای خصوصی والدین، باید اجازه بگیرند؛ و در تفسیر این آیات نیز بر تفاوت میان فضاهای عمومی‌تر خانه و زمان‌ها و مکان‌های خصوصی تأکید شده است؛ به‌گونه‌ای که حتی کودکان خانواده برای ورود به حریم خصوصی والدین در زمان‌های خاص، ملزم به اجازه‌گرفتن هستند.

این آیات سوره نور نکته‌ای مهم برای پیوند میان معماری و تربیت کودک در اختیار ما قرار می‌دهد: فضای خانه باید به گونه‌ای باشد که حریم‌های فردی و خانوادگی را به رسمیت بشناسد و در عین حال امکان ارتباط و حضور اعضای خانواده در کنار یکدیگر را فراهم کند. البته مسئله اصلی ارائه یک «شکل ثابت» برای خانه اسلامی نیست، بلکه شناسایی اصول و مؤلفه‌هایی است که بتوانند معماری مسکن را با نیازهای خانواده و اهداف تربیتی آن هماهنگ کنند. بنا بر این می‌توان پرسید: معماری خانه چگونه می‌تواند هم‌زمان حریم اعضای خانواده را حفظ کند و زمینه تعامل و تربیت کودک را فراهم آورد؟

در واقع خانه مطلوب، از یک طرف به خلوت، امنیت و حریم نیاز دارد و از طرف دیگر باید امکان تعامل، گفت‌وگو، مشارکت و حضور خانوادگی را فراهم کند. بنابراین مسئله معماری خانواده‌محور، یافتن تعادلی میان دو نیاز اساسی است: حریم و ارتباط. این مسئله در مورد کودک اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا کودک برای رشد عاطفی، اجتماعی و اخلاقی خود به حضور، گفت‌وگو و تعامل با والدین و دیگر اعضای خانواده نیاز دارد.

در پایان می‌توان گفت، معماری خانواده‌محور را می‌توان معماری‌ای دانست که تلاش می‌کند میان چند نیاز در کنار هم تعادل برقرار کند؛ حفظ حریم در کنار ایجاد ارتباط، فراهم کردن خلوت در کنار تقویت حضور خانوادگی و تأمین امنیت و آرامش در کنار امکان گفت‌وگو و مشارکت. چنین نگاهی می‌تواند محیط زندگی را با اهداف تربیت توحیدی کودک هماهنگ‌تر کند و به استحکام خانواده کمک نماید. توجه به این موضوع می‌تواند گامی در مسیر شکل‌گیری انسان و خانواده مطلوب اسلامی و در نهایت، تحقق تمدن نوین اسلامی باشد.

طیبه موذن سلطان آبادی

طلبه و پژوهشگر

انتهای پیام/