به همت اندیشکده بانوان جهاددانشگاهی واحد الزهرا(س) (پنل سبک زندگی اسلامی و الگوی سوم زن) و با همکاری دبیرخانه همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» دانشگاه جامع امام حسین(ع)، هفدهمین پیشنشست تخصصی با موضوع «از نوروبیولوژی تا سیاستهای جمعیتی؛ تأملی بر گفتمان مادری و الگوی سوم» برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری و رسانهای حوزههای علمیه خواهران، در این نشست، مریم صالحی، دکترای علوم اعصاب و نویسنده کتابهای نوروبیولوژی عفاف و حجاب و تفاوتهای مغز زن و مرد از دیدگاه نوروبیولوژی، هدایت صحرایی، استاد علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله(عج)، و انسیه کتابچی، عضو حقیقی شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورایعالی انقلاب فرهنگی، به بررسی ابعاد مختلف پیوند میان علوم اعصاب، سیاستهای جمعیتی، نقش مادری و الگوی سوم زن پرداختند.
در ابتدای این نشست، برگزارکنندگان با اشاره به اینکه این پنل در امتداد همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت» برگزار شده است، هدف آن را پیوند دادن یافتههای علمی حوزه نوروبیولوژی با سیاستگذاریهای جمعیتی و تبیین نسبت آن با «الگوی سوم زن» عنوان کردند.
در این نشست تأکید شد که الگوی سوم زن، نگاهی است که زن را نه صرفاً در نقشهای اجتماعی و نه تنها در جایگاه مادری تعریف میکند، بلکه تلاش دارد میان هویت فردی، مسئولیتهای خانوادگی و نقشآفرینی اجتماعی زنان تعادل برقرار کند.
سیاستهای جمعیتی؛ مسئلهای فراتر از اقتصاد
در بخش نخست نشست، دکتر مریم صالحی، دکترای علوم اعصاب و نویسنده کتابهای نوروبیولوژی عفاف و حجاب و تفاوتهای مغز زن و مرد از دیدگاه نوروبیولوژی، با مرور روند تحولات جمعیتی ایران و جهان، مسئله جمعیت را یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی دانست.
وی با اشاره به اسناد تاریخی مرتبط با سیاستهای کنترل جمعیت، روند کاهش نرخ باروری در ایران را تشریح کرد و گفت تجربه انقلاب اسلامی نشان داد که گفتمان فرهنگی، امید اجتماعی و سرمایه اجتماعی میتواند حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز بر رفتارهای باروری اثرگذار باشد.
صالحی با اشاره به تغییر ساختار سنی کشور، افزایش شاخص سالمندی، کاهش جمعیت جوان و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این روند، تأکید کرد که مسئله جمعیت صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً با آینده قدرت ملی، بازار کار، نظام بازنشستگی، تولید علم و امنیت اجتماعی پیوند خورده است.
وی همچنین با استناد به مطالعات علمی، نقش مادری را یکی از مهمترین ابعاد هویت زنان دانست و تصریح کرد که نباید میان مادری و نقشآفرینی اجتماعی زنان تقابل ایجاد شود.
او با اشاره به برخی پژوهشهای روانشناختی درباره تجربه مادری، بر ضرورت اصلاح نگرشهای فرهنگی نسبت به فرزندآوری تأکید کرد و گفت: بسیاری از موانع موجود، بیش از آنکه اقتصادی باشند، ریشه در نگرشهای فرهنگی و اجتماعی دارند.
صالحی همچنین با اشاره به آثار روانی سقط عمدی جنین، تکفرزندی، ناباروری و کاهش تمایل به فرزندآوری، بر ضرورت تقویت سیاستهای فرهنگی و حمایتی در کنار سیاستهای اقتصادی تأکید کرد.
مغز انسان، مغزی اجتماعی است
در ادامه نشست، دکتر هدایت صحرایی، استاد علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله، با تبیین مبانی نوروبیولوژی رفتارهای اجتماعی، گفت: اگر انسان را موجودی اجتماعی بدانیم، باید بپذیریم که مغز او نیز برای زندگی اجتماعی طراحی شده است.
وی با انتقاد از غلبه نگاه فردگرایانه در برخی سیاستگذاریها اظهار کرد: در بسیاری از مباحث مرتبط با جمعیت تنها از «زن» سخن گفته میشود، در حالی که باید از «مادر» و «خانواده» صحبت کرد؛ زیرا پس از ازدواج، زن و مرد یک واحد اجتماعی مشترک را تشکیل میدهند و سیاستگذاری نیز باید بر همین مبنا صورت گیرد.
صحرایی با تشریح نقش بخشهای مختلف مغز از جمله قشر پیشپیشانی، آمیگدال، هیپوکامپ و هیپوتالاموس، توضیح داد که تصمیمهای انسانی همواره حاصل تعامل میان هیجان و منطق هستند و سلامت این تعامل، بر رفتارهای فردی و اجتماعی تأثیر مستقیم دارد.
وی تأکید کرد در مغز سالم، قشر پیشپیشانی نقش هدایتکننده دارد و اجازه نمیدهد واکنشهای هیجانی کنترل رفتار را به دست بگیرند؛ موضوعی که در تصمیمگیری درباره ازدواج، فرزندآوری، تربیت فرزند و مدیریت استرس نیز اهمیت اساسی دارد.
استاد علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله با اشاره به نقش استرس در تصمیمهای خانوادگی افزود: بسیاری از قوانین و ساختارهای اداری خود به منبع استرس تبدیل شدهاند و لازم است سیاستهای حمایتی به گونهای اصلاح شوند که خانواده، بهویژه مادران، امکان ایفای بهتر نقشهای خانوادگی خود را داشته باشند.
وی همچنین بر توسعه دورکاری، انعطاف در قوانین اشتغال، توجه بیشتر به نیازهای خانواده و اصلاح نگاه صرفاً اداری به نیروی انسانی تأکید کرد و گفت: سیاستهای جمعیتی زمانی موفق خواهند بود که انسان صرفاً یک کد پرسنلی یا عدد تلقی نشود.
ضرورت توجه همزمان به مغز مادر و مغز پدر
در بخش پایانی نشست، دکتر انسیه کتابچی، عضو حقیقی شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورایعالی انقلاب فرهنگی، با تشریح مبانی کتاب تفاوتهای مغز زن و مرد از دیدگاه نوروبیولوژی، گفت این پژوهش بر پایه این پرسش شکل گرفته است که آیا تفاوتهای زیستی مغز زن و مرد میتواند مبنایی برای تحلیل رفتارهای خانوادگی و اجتماعی باشد.
وی با اشاره به تفاوتهای نوروبیولوژیک زن و مرد، اظهار کرد که در این کتاب ابتدا تفاوتهای مغزی دو جنس بررسی شده و سپس موضوع «مغز ازدواج»، «مغز مادر» و «مغز پدر» مورد مطالعه قرار گرفته است.
کتابچی با انتقاد از تمرکز صرف بر نقش مادر در سیاستهای جوانی جمعیت، گفت: در حالی که درباره نقش مادر بسیار سخن گفته میشود، نقش پدر و تأثیر «مغز پدر» در شکلگیری خانواده سالم کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: اگر قرار است نسل آینده، پدران و مادران توانمندتری داشته باشد، باید از دوران کودکی بر رشد ظرفیتهای پدرانه و مادرانه در دختران و پسران سرمایهگذاری شود و سیاستهای جمعیتی نیز بر همین مبنا طراحی شوند.
عضو شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورایعالی انقلاب فرهنگی همچنین مدیریت استرس را یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر فرزندآوری دانست و تصریح کرد: استرسهای عاطفی و روانی موجود در خانواده، عملکرد مغز مادر را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند تمایل به فرزندآوری را کاهش دهد.
وی در پایان تأکید کرد که سیاستهای جمعیتی زمانی موفق خواهند بود که انسان، بهویژه مادر، با همه ابعاد زیستی، عاطفی و اجتماعی خود دیده شود و سیاستگذاریها نیز بر پایه همین نگاه جامع طراحی شوند.
سخنرانان این نشست، با وجود تفاوت در زاویه نگاه، بر یک محور مشترک تأکید داشتند؛ اینکه مسئله جمعیت صرفاً با ابزارهای اقتصادی قابل حل نیست و موفقیت سیاستهای جوانی جمعیت نیازمند نگاهی جامع به خانواده، اصلاح قوانین، تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی، حمایت از نقش مادری و پدری و بهرهگیری از یافتههای علوم اعصاب در فرآیند سیاستگذاری است.
انتهای پیام/
نظر شما