به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، هنوز پازل به نیمه نرسیده که تکه‌هایش با کلافگی روی زمین پخش می‌شود؛ یا کافی است اولین خط مشق کمی کج از آب دربیاید تا مداد گوشه اتاق پرتاب شود و بگوید من اصلاً بلد نیستم… نمی‌توانم!

برای خیلی از پدرها و مادرها، این صحنه‌ها قاب‌های تکراری و فرسایش‌دهنده‌ای است که هر روز تکرار می‌شوند. کودک پیش از آنکه حتی دست‌به‌کار شود، عقب می‌کشد. رفتاری که در نگاه اول شبیه به بهانه‌گیری، بی‌حوصلگی یا کم‌هوشی جلوه می‌کند، اما در لایه‌های پنهان روان‌شناختی، قصه‌ای کاملاً متفاوت دارد؛ هراس از «ناکافی بودن» و وحشت از خراب شدن تصویری که دیگران از او دارند.

نفیسه عباسی غریب، روان‌شناس کودک، این‌بار دست روی همین نقطه حساس گذاشته و خطاهای تربیتی ناخواسته‌ای را بررسی کرده است که شجاعتِ تجربه‌کردن را از کودکان می‌گیرد.

ترس از خراب‌کاری و قضاوت دیگران

این روان‌شناس کودک در تشریح علت تسلیم‌های زودهنگام بچه‌ها می‌گوید: «مامان‌جان! وقتی بچه می‌گوید من بلد نیستم، نمی‌توانم یا قبل از شروع یک کار سریع کنار می‌کشد، همیشه به این معنی نیست که توانایی انجامش را ندارد. گاهی کودک به شدت از اشتباه کردن می‌ترسد؛ از اینکه کار را خراب کند، دیگران از دستش ناراحت شوند یا فکر کنند به اندازه کافی خوب نیست. واکنش ما درست در همین نقطه بسیار مهم و تعیین‌کننده است.»

اما شاید این سؤال پیش بیاید: «چرا باید کودک من این‌طور باشد؟ ما که همیشه کلی تشویقش می‌کنیم، به او اعتمادبه‌نفس می‌دهیم و موفقیت‌هایش را تحسین می‌کنیم!»

اتفاقاً نکته همین‌جاست. عباسی غریب با اشاره به پیام‌های پنهانی که پشت تحسین‌های نادرست شکل می‌گیرد، هشدار می‌دهد: «وقتی بچه در کاری موفق می‌شود و ما مدام می‌گوییم “تو خیلی باهوشی!”، ممکن است ناخواسته این پیام را دریافت کند که ارزش وجودی‌اش فقط به باهوش بودن و همیشه موفق شدنش گره خورده است. آن‌وقت وقتی با یک کار سخت و چالش جدید روبه‌رو می‌شود، ترجیح می‌دهد اصلاً آن را امتحان نکند تا مبادا تصویر باهوش بودنش پیش چشم دیگران خراب شود.»

این روانشناس کودک برای رهایی کودک از اضطرابِ نتیجه‌گرایی توصیه می‌کند: «به جای اینکه فقط روی نتیجه تمرکز کنیم، بیاییم مسیر و فرایند تلاش کودک را هم ببینیم. مثلاً می‌توانیم به او بگوییم: “دیدم چند بار امتحان کردی، اولش سخت بود ولی آفرین که تو ادامه دادی!” یا اگر کار خراب شد بگوییم: “اشتباه شد؟ عیبی ندارد، بیا با هم ببینیم این بار چه تغییری می‌توانیم بدهیم تا درست شود”.»

کار را از دستش نگیرید؛ شجاعت خطا کردن را یاد بدهید

این کارشناس حوزه کودک با تأکید بر اینکه نباید فرصت آزمون و خطا را از فرزندان گرفت، می‌افزاید: «لازم نیست تا دیدیم کار گیر کرده، سریع کار را از دستش بگیریم و بگوییم: “خب بده من انجامش بدهم!”؛ گاهی فقط کنار بچه بودن و یک راهنمایی کوچک دادن کاملاً کافی است تا خودش ادامه دهد. حتی پیشنهاد می‌کنم خودمان هم گاهی جلوی چشم کودک اشتباه کنیم و با صدای بلند به زبان بیاوریم و بگوییم: “اشتباه کردم، اشکالی ندارد، دوباره امتحان می‌کنم” تا او ببیند اشتباه کردن بخشی از مسیر یادگیری است.

«اعتمادبه‌نفس واقعی یعنی بچه بداند لازم نیست همیشه کامل و بی‌نقص باشد؛ او باید یاد بگیرد که ممکن است در ابتدا چیزی را بلد نباشد یا در مسیر انجامش اشتباه کند، اما مهم این است که باور داشته باشد می‌تواند یاد بگیرد و دوباره تلاش کند.

انتهای پیام/