به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، به گزارش womensagenda، اما آنچه در طول چند دهه گذشته به‌عنوان «داده علمی» برای توجیه این حذف ارائه شده، بیش از آنکه مبتنی بر شواهد محکم باشد، آمیزه‌ای از تعصب جنسیتی و شبه‌علم بوده است. امروز اما پژوهش‌های جدید روایتی متفاوت ارائه می‌دهند؛ روایتی که نه‌تنها کلیشه‌های قدیمی را رد می‌کند، بلکه نشان می‌دهد زنان ممکن است در برخی جنبه‌های کلیدی سفر فضایی برتری داشته باشند.

دکتر الیز استیفنسون، پژوهشگر حوزه فضایی، در کتاب جدید خود با عنوان «فضای دوبل ایکس: جنسیت، قدرت و مسابقه فضایی جدید» به ریشه‌های این نگاه تبعیض‌آمیز می‌پردازد. او یادآوری می‌کند که در دهه‌های گذشته، نگرانی‌هایی درباره مناسب نبودن زنان برای فضا مطرح می‌شد که گاه پایه علمی نداشتند.

نمونه بارز آن، گزارش سال ۱۹۶۴ پس از تعطیلی برنامه «مرکوری ۱۳» بود؛ برنامه‌ای که زنان خلبان را برای سفر فضایی آموزش داده بود. نویسندگان آن گزارش با لحنی آمیخته به پیش‌داوری نوشتند که هماهنگ کردن «چرخه قاعدگی» با پیچیدگی‌های ماشین فضایی دشوار است و سندرم پیش از قاعدگی می‌تواند «خطرناک» باشد. نتیجه‌گیری آن‌ها این بود که به‌احتمال زیاد زنان در آینده نزدیک برای نقش‌های فضایی تقاضا نخواهند داشت. این در حالی است که امروز می‌دانیم زنان می‌توانند در فضا به‌طور ایمن قاعدگی را تجربه کنند و حتی گزینه‌های متعددی برای سرکوب آن در طول سفر وجود دارد. اما شواهد جدید فراتر از رد این کلیشه‌ها می‌رود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که زنان در برخی شاخص‌های فیزیولوژیک عملکرد بهتری در فضا دارند. برای مثال، در حالی که سفر فضایی با افت شنوایی و حتی ناشنوایی کامل مرتبط است، آزمایش‌های شنوایی نشان داده‌اند که آستانه شنوایی زنان در مقایسه با مردان بهتر باقی می‌ماند. مطالعه دیگری که بر ایمنی بدن خدمه مأموریت «الهام۴» اسپیس‌ایکس در سال ۲۰۲۱ متمرکز بود، نشان داد که سیستم ایمنی مردان در تقریباً تمام شاخص‌ها بیشتر تحت تأثیر سفر فضایی قرار می‌گیرد. هرچند همه شرکت‌کنندگان دچار اختلال در عملکرد ایمنی شدند، پاسخ ایمنی و تنظیم ژنی در مردان حساس‌تر بود.

نویسندگان این مطالعه صریحاً انتخاب خدمه را با توصیه به حضور «زنان بیشتر» برای مأموریت‌های ارتفاع بالا، ماه و فضای عمیق پیشنهاد می‌کنند. یکی از جذاب‌ترین یافته‌ها به ترکیب بدنی و بهره‌وری منابع مربوط می‌شود. مطالعه‌ای اخیر نشان می‌دهد که خدمه تماماً زن می‌توانند در مأموریت‌های فضایی آینده مزایای عملیاتی قابل‌توجهی داشته باشند. برآورد شده که یک خدمه چهارنفره تماماً زن، در مقایسه با یک خدمه تماماً مرد با همان مدت مأموریت، حدود ۱۶۹۵ کیلوگرم در مصرف غذا و ۲.۳ مترمکعب در فضای فیزیکی صرفه‌جویی می‌کند که معادل حدود چهار درصد از کل حجم قابل سکونت ماژول «گیت‌وی» ناسا است. زنان همچنین در هر جلسه ورزش هوازی ، ۲۹ درصد کمتر از مردان آب از طریق تعریق از دست می‌دهند و به آب کمتری برای آبرسانی مجدد نیاز دارند.

بر اساس گزارش‌ها، صرفه‌جویی ناشی از یک خدمه تماماً زن می‌تواند در هر مأموریت به حدود ۱۵۸ میلیون دلار برسد. این یافته‌ها فقط محدود به فیزیولوژی نیست. یک متخصص فضایی که خود دارای معلولیت است و سال‌ها در این حوزه فعالیت کرده، در گفت‌وگو با استیفنسون تعریف می‌کند که در دهه ۱۹۹۰ در سخنرانی‌ای درباره بهترین گزینه برای سفر به مریخ، سخنران به این نتیجه رسیده بود که بهترین فضانورد برای مریخ «یک زن کوتاه‌قد بدون پا» است. استدلال او این بود که در بی‌وزنی نیازی به پا نیست، زنان به‌طور کلی بهتر از مردان با انزوا و قطع ارتباط کنار می‌آیند، در بی‌وزنی عملکرد بهتری دارند و اگر جثه کوچک‌تری داشته باشند، منابع کمتری مصرف می‌کنند.

این توصیف گرچه عجیب به نظر می‌رسد، اما بخشی از منطق عملیاتی را نشان می‌دهد که در طراحی مأموریت‌های طولانی‌مدت اهمیت دارد. با این حال، تصویر کلی پیچیده‌تر از یک برتری ساده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که خدمه‌های مختلط در فضا و محیط‌های مشابه، کارآمدتر، منسجم‌تر و دارای پویایی گروهی بهتری هستند. اما همین تفاوت‌های جنسیتی می‌تواند به تنش‌هایی نیز منجر شود. مطالعات در ایستگاه‌های قطب جنوب نشان می‌دهد که زنان اغلب باید خود را اثبات کنند تا توسط همکاران مرد پذیرفته شوند. این مسئله بر عزت نفس، نفوذ، امنیت و رهبری زنان تأثیر واقعی می‌گذارد.

در حالی که جنسیت به‌خودی‌خود پیش‌بینی‌کننده ضعیفی برای فعالیت خارج از فضاپیما (EVA) است، وقتی سایر عوامل کنترل می‌شوند، زن بودن با فرصت‌های کمتر برای EVA همراه است؛ یعنی زنان کمتر به بیرون از فضاپیما می‌روند، داده جمع‌آوری می‌کنند یا پیاده‌روی فضایی انجام می‌دهند. این محدودیت فرصت‌ها، بی‌عدالتی جنسیتی را در محیط‌های آموزشی فضایی تداوم می‌بخشد و به فرض ناکارآمدی زنان دامن می‌زند.

در برخی زمینه‌ها اما هیچ تفاوت جنسیتی مشاهده نشده است. هوشیاری، خودارزیابی حجم کار، استرس، خستگی و کیفیت خواب در زنان و مردان فضانورد مشابه گزارش شده است. پژوهشگران همچنین اشاره می‌کنند که احتمال تفاوت جنسیتی در اختلالات عاطفی مانند افسردگی یا اضطراب به دلیل فرآیند سخت‌گیرانه غربالگری فضانوردان کاهش می‌یابد.

نیازهای پزشکی خاص جنسیت نیز اغلب از طریق اقدامات پیشگیرانه، مقابله‌ای و تجهیزات پزشکی مناسب قابل مدیریت است، هرچند مأموریت‌های فضای عمیق که امکان تأمین مجدد ندارند، چالش بزرگ‌تری باقی می‌مانند. با این همه، نقش جنسیت در سفر فضایی هنوز به‌درستی درک نشده است، زیرا مردان به‌شدت در میان فضانوردان بیش‌نمایی شده‌اند. اقدامات متداول مانند برنامه‌های ورزشی، هورمون‌درمانی و مداخلات دارویی برای پیشگیری از سرگیجه و بیماری حرکت، هنوز به‌اندازه کافی بر اساس جنسیت تفکیک نشده‌اند. ما حتی نمی‌دانیم چه اقداماتی می‌تواند آسیب‌ها را به حداقل و مزایا را به حداکثر برساند. یکی از جدی‌ترین خلأهای پژوهشی، کمبود داده درباره سلامت باروری زنان فضانورد است.

داده‌ها درباره تولیدمثل زنان و تأثیر سفر فضایی بر مراحل مختلف باروری بسیار محدود است. یکی از متخصصانی که استیفنسون با او گفت‌وگو کرده، می‌گوید: «سلامت باروری؟ تقریباً یک تابو است… به‌خوبی مطالعه نشده است.» درک محدود از موضوعاتی مانند اندومتریوز یا شرایط پس از فرود و مأموریت نیز فرصت‌های پژوهشی آینده را نشان می‌دهد. کمبود داده درباره زنان فضانورد پیشرفت را کند کرده است، اما پژوهشگران تأکید می‌کنند که با افزایش تعداد زنان در فضا، این شکاف به‌مرور زمان کاهش خواهد یافت.

بخشی از مزیت دسترسی بیشتر زنان به سفر فضایی این است که برای پیشبرد پژوهش تجربی ضروری است. افزایش مشارکت زنان در مأموریت‌های فضایی و مطالعات مشابه زمینی، برای پرداختن به نابرابری‌های مبتنی بر جنسیت در سفر فضایی حیاتی است و امکان توسعه اقداماتی مانند محافظت پیشرفته در برابر تشعشع و تغذیه متناسب را فراهم می‌کند که می‌تواند سلامت و عملکرد فضانوردان را بهبود بخشد. آنچه زمانی به‌عنوان ضعف زنان در فضا تلقی می‌شد، امروز به‌عنوان فرصتی برای بازنگری در طراحی مأموریت‌ها، انتخاب خدمه و درک عمیق‌تر از فیزیولوژی انسان در محیط‌های فرازمینی مطرح است.

انتهای پیام/