به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/تهران، متن پیام طلاب مدرسه علمیه حضرت ولی عصر (عج) بانوان طلبه و پژوهشگران علوم اسلامی در دفاع از حق آموزش، کرامت زن مسلمان و آزادی وجدان دینی در جمهوری آذربایجان «لا إکراهَ فی الدّین» «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ» به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

در روزگاری که بشر بیش از هر زمان دیگری از کرامت انسانی، حقوق زنان، آزادی وجدان و حق دسترسی برابر به آموزش سخن می‌گوید، نمی‌توان نسبت به وضعیتی که در آن دختران و زنان مسلمان به سبب پایبندی به پوشش دینی خود با محدودیت در محیط آموزشی مواجه می‌شوند، سکوت کرد.

ما، جمعی از بانوان طلبه، استادان، پژوهشگران و فعالان عرصه علوم اسلامی در سطح بین‌المللی، ضمن احترام به ملت شریف جمهوری آذربایجان، فرهنگ و استقلال این کشور و با تأکید بر ضرورت پرهیز از هرگونه نگاه سیاسی و جناحی، نگرانی عمیق خود را نسبت به گزارش‌های مربوط به ممانعت از حضور برخی دانش‌آموزان و معلمان محجبه در مدارس اعلام می‌داریم.

آنچه برای ما اهمیت دارد، یک اصل روشن و فراتر از مرزهای سیاسی است: هیچ دختر و زنی نباید برای دسترسی به آموزش و حضور در عرصه علم، میان «ایمان» و «تحصیل» یکی را انتخاب کند.

۱. مسئله، تنها حجاب نیست؛ مسئله حق انتخاب و کرامت انسان است برای زن مسلمان، حجاب صرفاً یک انتخاب ظاهری نیست؛ در بسیاری از موارد، بخشی از باور دینی، هویت ایمانی و سبک زندگی او است. همان‌گونه که جامعه مدرن برای انتخاب‌های فردی انسان در حوزه‌های گوناگون احترام قائل است، انتظار می‌رود انتخاب آگاهانه پوشش دینی نیز تا زمانی که با حقوق و امنیت دیگران تعارضی ندارد، مورد احترام قرار گیرد. از این رو، بحث ما بر سر تحمیل یک الگوی پوشش به همه زنان نیست. ما از حق زن مسلمان برای انتخاب آگاهانه پوشش دینی خود دفاع می‌کنیم. همان‌گونه که اجبار به بی‌حجابی قابل دفاع نیست، نباید اجبار به ترک حجاب نیز به نام آزادی و سکولاریسم توجیه شود.

۲. سکولاریسم دولت، به معنای حذف دین از وجدان شهروندان نیست ما وارد مناقشه نظری درباره ساختار سیاسی جمهوری آذربایجان نمی‌شویم و اصل حاکمیت ملی و قوانین داخلی کشورها را محترم می‌شماریم. اما یک تفکیک اساسی را یادآور می‌شویم: بی‌طرفی دولت نسبت به ادیان، با بی‌طرفی اجباری شهروند نسبت به دین یکسان نیست. اگر دولت سکولار است، این امر لزوماً به معنای آن نیست که شهروند باید در محیط اجتماعی و آموزشی، هویت دینی خود را پنهان کند. مدرسه می‌تواند نظم داشته باشد؛ می‌تواند مقررات پوشش داشته باشد؛ می‌تواند برای محیط آموزشی ضوابط تعیین کند؛ اما این ضوابط باید با کرامت انسانی، تناسب، عدم تبعیض و حق دسترسی برابر به آموزش سازگار باشد.

۳. مدرسه نباید میان ایمان و علم دیوار بکشد ما به‌عنوان بانوان طلبه، بیش از هر کس بر این حقیقت تأکید داریم که: اسلام، دین علم است. نخستین پیام وحی، دعوت به خواندن بود: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ» تمدن اسلامی قرن‌ها در عرصه‌های دانش، فلسفه، پزشکی، ریاضیات، نجوم و علوم انسانی پیشتاز بوده است. بنابراین، محروم شدن یک دختر مسلمان از تحصیل به سبب ظاهر دینی او، با روح تمدن علمی و اخلاقی اسلام سازگار نیست. زن مسلمان را نمی‌توان از علم جدا کرد و اسلام را از علم. ما معتقدیم دختر محجبه می‌تواند: دانشمند باشد؛ پزشک باشد؛ استاد دانشگاه باشد؛ معلم باشد؛ پژوهشگر باشد؛ فعال اجتماعی باشد؛ و در عین حال، مؤمن و پایبند به حجاب خویش باقی بماند. این دوگانه‌سازی که «یا حجاب یا پیشرفت» است، هم از منظر دینی نادرست است و هم از منظر علمی و اجتماعی قابل دفاع نیست.

۴. خطاب ما به مسئولان جمهوری آذربایجان ما این بیانیه را با ادبیات خصومت صادر نمی‌کنیم. ملت آذربایجان، ملتی با ریشه‌های عمیق تاریخی، فرهنگی و اسلامی است و زنان و دختران مسلمان این سرزمین بخشی از همین تاریخ و هویت‌اند. از این رو، انتظار ما از مسئولان این کشور، نه تقابل، بلکه تدبیر، گفت‌وگو و بازنگری عادلانه است. اگر مقررات آموزشی برای حفظ نظم و یکسانی محیط مدرسه وضع شده است، شایسته است در نحوه اجرا به گونه‌ای عمل شود که نتیجه آن محرومیت یک دختر از آموزش به دلیل پوشش دینی‌اش نباشد. ما خواستار آن هستیم که: هیچ دانش‌آموزی به دلیل حجاب از حق تحصیل محروم نشود؛ هیچ معلمی صرفاً به دلیل پوشش دینی، از انجام وظیفه علمی و آموزشی خود باز نماند؛ میان مقابله با افراط‌گرایی و دینداری مسالمت‌آمیز تفکیک روشن وجود داشته باشد؛ در اجرای مقررات، کرامت انسانی و تناسب رعایت شود؛ و برای حل این مسئله، مسیر گفت‌وگوی علمی و اجتماعی با خانواده‌ها، متخصصان تعلیم و تربیت و نمایندگان جامعه دینی گشوده شود.

۵. حجاب را نباید با افراط‌گرایی خلط کرد یکی از نگرانی‌های جدی ما، شکل‌گیری این تصور است که هر نماد دینی می‌تواند نشانه افراط‌گرایی تلقی شود. این نگاه، هم از منظر علمی نادرست است و هم می‌تواند پیامدهای اجتماعی نامطلوبی داشته باشد. میان یک زن مسلمان محجبه که زندگی عادی، مسالمت‌آمیز و علمی خود را دنبال می‌کند و جریان‌های افراطی و خشونت‌طلب، تفاوت بنیادین وجود دارد. مبارزه با افراط‌گرایی باید مبتنی بر معیارهای روشن و رفتارهای واقعی باشد، نه بر ظاهر دینی شهروندان. حجاب، شاخص جرم نیست. حجاب، شاخص خشونت نیست. حجاب، شاخص افراط‌گرایی نیست.

۶. خطاب ما به جامعه علمی جهان ما از دانشگاهیان، استادان تعلیم و تربیت، اندیشمندان حقوق، عالمان ادیان و نهادهای علمی جهان می‌خواهیم این موضوع را از چارچوب رقابت‌های سیاسی خارج کرده و با معیارهای علمی بررسی کنند. پرسش ما ساده است: آیا می‌توان حق دسترسی برابر به آموزش را پذیرفت، اما دختری را به دلیل انتخاب پوشش دینی خود از مدرسه دور کرد؟ اگر پاسخ منفی است، این اصل باید درباره همه انسان‌ها و همه ادیان به یک اندازه اعمال شود. حقوق بشر، اگر جهان‌شمول است، نباید در مرز دین متوقف شود.

۷. خطاب ما به بانوان مسلمان آذربایجان خواهران مؤمن ما! ما شما را به صبر، آگاهی، عزت، گفت‌وگو و مطالبه‌گری قانونی دعوت می‌کنیم. حفظ حجاب نباید به معنای ترک علم باشد. و تحصیل علم نیز نباید بهای ترک ایمان قرار گیرد. با دانش بیاموزید، با اخلاق سخن بگویید، با قانون مطالبه کنید، و با کرامت از باور خود دفاع کنید. قدرت زن مسلمان در خشونت نیست؛ در ایمان، معرفت، شخصیت و استقامت اوست.

۸. سخن ما با بانوان طلبه جهان ما بانوان طلبه نیز مسئولیتی فراتر از حوزه‌های جغرافیایی خود داریم. اگر زن مسلمان در هر نقطه‌ای از جهان احساس کند که به دلیل ایمان خود تنها مانده است، وظیفه ماست که با دانش، منطق، اخلاق و صدای مسئولانه از کرامت او دفاع کنیم. حمایت از زن محجبه آذربایجانی، حمایت از یک جریان سیاسی نیست؛ دفاع از اصل آزادی وجدان و حق دسترسی برابر به آموزش است. امروز اگر به خاطر حجاب یک دختر سکوت کنیم، فردا ممکن است نماد دینی دیگری موضوع محدودیت قرار گیرد. و اینجاست که مسئولیت جامعه علمی و دینی سنگین‌تر می‌شود.

۹. مطالبه نهایی ما از مسئولان محترم جمهوری آذربایجان می‌خواهیم با نگاه عادلانه، آینده‌نگر و مبتنی بر کرامت انسانی، در سیاست‌ها و شیوه‌های اجرایی مرتبط با پوشش در مدارس بازنگری کنند و تضمین نمایند که: هیچ دختر و زن مسلمانی میان «تحصیل» و «ایمان» مجبور به انتخاب نشود. ما بر این باوریم که یک کشور می‌تواند هم نظم آموزشی داشته باشد و هم به انتخاب دینی شهروندان خود احترام بگذارد. می‌توان سکولار بود و آزادی وجدان را محترم شمرد. می‌توان با افراط‌گرایی مبارزه کرد و در عین حال به دینداری مسالمت‌آمیز احترام گذاشت. می‌توان نظم مدرسه را حفظ کرد و در عین حال، دختر محجبه را از کلاس درس بیرون نکرد. این‌ها متناقض نیستند.

و سخن آخر ما بانوان طلبه و پژوهشگران علوم اسلامی، با الهام از مکتب حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها و حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها، بر این حقیقت پای می‌فشاریم: زن مسلمان، هم حق ایمان دارد و هم حق علم. هم حق کرامت دارد و هم حق حضور اجتماعی.

هم می‌تواند محجبه باشد و هم پیشتاز عرصه دانش.

و اعلام می‌کنیم: حجاب جرم نیست. دینداری جرم نیست. علم و ایمان دشمن یکدیگر نیستند. و هیچ دختری نباید برای آموختن، از باور خود دست بکشد.

از جمهوری آذربایجان انتظار می‌رود که با سعه صدر و تدبیر، راهی بیابد که نظم آموزشی و آزادی وجدان دینی در کنار یکدیگر تحقق یابند.

این مطالبه، مطالبه یک کشور علیه کشور دیگر نیست؛ مطالبه وجدان انسانی، جامعه علمی و زنان مؤمن جهان است.

وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ کَانَ ذَا قُرْبَیٰ

جمعی از بانوان طلبه، استادان و پژوهشگران علوم اسلامی در عرصه بین‌الملل ۱۴۰۵/۷/۲۷

انتهای پیام/