کوثر/دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه طباطبایی(ره) با عنوان «نماد عقلانیت و معنویت»، با محوریت بررسی نقش این اندیشمند برجسته در آشنایی و گرایش اروپاییان به تشیع و تبیین سیر تاریخی مطالعات شیعهشناسی در غرب، در مدرسه علمیه تخصصی حضرت حکیمه(سلاماللهعلیها) اصفهان برگزار شد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی کوثر در اصفهان، دوازدهمین ویژهبرنامه بزرگداشت علامه طباطبایی(قدسسره) با عنوان «نماد عقلانیت و معنویت»، روز سهشنبه ۲۶ آبانماه، ساعت ۹:۱۵، در سالن جلسات مدرسه علمیه تخصصی حضرت حکیمه(سلاماللهعلیها) برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین علیرضا امینی، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در این نشست علمی با موضوع «نقش علامه طباطبایی در آشنایی و گرایش اروپاییان با تشیع» به تبیین روند تاریخی شناخت غرب از مکتب تشیع و تحولات مطالعات شیعهشناسی پرداخت.
وی با تشریح سیر تاریخی شیعهشناسی در غرب، این روند را دارای چند مرحله دانست و بیان کرد: در دوره نخست، از آغاز اسلام تا عصر صفویه، شناخت غرب از تشیع محدود و عمدتاً متأثر از نگاههای دینی و کلامی و فضای جنگهای صلیبی بود. در این دوره، مطالعات غربیان بیشتر بر اسماعیلیان و فاطمیان متمرکز بود و تشیع دوازدهامامی به دلیل محدودیت ارتباطات مستقیم سیاسی و اجتماعی، کمتر مورد توجه قرار داشت.
حجتالاسلام والمسلمین امینی با اشاره به تحولات عصر صفویه افزود: در این دوره، شناخت غربیان از تشیع از گزارشهای غیرمستقیم به مشاهده و بررسی مستقیم جامعه شیعی در ایران تغییر یافت و سفرنامههای تجار، سفیران و مبلغان اروپایی، اطلاعات بیشتری درباره مناسک و وضعیت اجتماعی شیعیان در اختیار غرب قرار دادند.
وی اضافه کرد: با وجود افزایش گزارشهای میدانی در این دوره، دسترسی پژوهشگران اروپایی به منابع اصیل و متون کلامی شیعه همچنان محدود بود و بسیاری از این گزارشها از عمق تحلیلی و بررسیهای تخصصی برخوردار نبودند.
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، آغاز مطالعات علمی تشیع از نیمه دوم قرن نوزدهم را مرحله سوم این تحول برشمرد و گفت: در این دوره، مطالعات شیعهشناسی بهتدریج از گزارشهای سفرنامهای فاصله گرفت و به سمت پژوهشهای علمی و دانشگاهی حرکت کرد.
وی همچنین همایش استراسبورگ در سال ۱۹۶۸ میلادی را از نقاط عطف مطالعات شیعهشناسی در غرب دانست و با اشاره به حضور شخصیتهایی همچون امام موسی صدر، دکتر سیدحسین نصر و ویلفرد مادلونگ در این همایش، آن را زمینهساز توجه جدیتر محافل دانشگاهی به مطالعات تشیع معرفی کرد.
حجتالاسلام والمسلمین امینی در ادامه، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ میلادی را نقطه عطف دیگری در گسترش مطالعات شیعهشناسی دانست و بیان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تشیع به یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشهای علمی و سیاسی در غرب تبدیل شد و مطالعات مرتبط با آن از نظر کمی و کیفی گسترش یافت.
وی با اشاره به فعالیت مراکز مطالعاتی در کشورهای اروپایی از جمله فرانسه، بریتانیا، آلمان، ایتالیا و هلند و انتشار آثار علمی متعدد در آمریکا و کانادا، این تحولات را نشاندهنده گسترش دامنه و تنوع پژوهشهای غربی درباره تشیع عنوان کرد.
استاد دانشگاه در جمعبندی مباحث خود، با اشاره به وجود برخی پژوهشها در زمینه تاریخ مطالعات شیعهشناسی در غرب، از جمله آثار ایتان کولبرگ و لیاقت تکیم، یادآوری کرد: با وجود تحولات گسترده در این حوزه، همچنان جای یک تاریخنگاری جامع و روشمند از روند شکلگیری و تحول مطالعات شیعی در غرب خالی است و تدوین چنین اثری میتواند گامی ضروری برای تکمیل شناخت تاریخی این عرصه باشد.
گفتنی است این برنامه همزمان با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(سلاماللهعلیها) و با حضور اساتید، فضلا، طلاب و پژوهشگران برگزار شد و فرصتی برای بررسی ابعاد علمی و بینالمللی اندیشه تشیع و جایگاه آن در مطالعات معاصر فراهم آورد.
نظر شما