به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/کرمان، خانم دهقانی معاون فرهنگی مدرسه علمیه فاطمیه(س) زرند، در گفت‌وگویی به تبیین ابعاد مختلف فریضه روزه در اسلام پرداخت و با اشاره به فلسفه وجوب روزه در اسلام و تفاوت آن با عبادات مشابه در ادیان دیگر گفت: روزه در اسلام فقط پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه یک تمرین جامع خودسازی و تقوا است. قرآن کریم در آیۀ ۱۸۳ سورۀ بقره فرموده است «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» روزه بر شما واجب شد همان‌گونه که بر امت‌های پیش از شما واجب شده بود، تا شاید پرهیزگار شوید.

خانم دهقانی با اشاره به ابعاد مختلف این فریضه افزود: بر اساس این آیه، هدف نهایی روزه «تقوا» است؛ یعنی کنترل نفس، پاکی درون، و رهایی از اسارت خواسته‌های مادی. از بعد تربیتی، روزه با محدودیت‌های زمانی‌اش، اراده و صبر انسان را می‌پرورد و فرد یاد می‌گیرد بر غریزه‌هایش تسلط پیدا کند. از بعد اخلاقی، باعث پاک‌سازی نیت و رفتار می‌شود و چنانکه در احادیث آمده «الصوم جُنّة» یعنی روزه سپری است در برابر گناهان. از بعد الهی و عرفانی نیز روزه فرصتی برای ترک وابستگی‌های دنیوی و توجه قلبی به حقیقت الهی است.

معاون فرهنگی مدرسه علمیه فاطمیه(س) زرند تأکید کرد: روزه در اسلام ترکیبی از اجتماع، اخلاق و معنویت است، در حالی که در ادیان دیگر، روزه بیشتر جنبه‌های توبه یا یادبود تاریخی دارد، در اسلام فلسفه آن «تقوا به مثابه سبک زندگی» است.

تطبیق احکام روزه با شرایط دنیای امروز

خانم دهقانی با اشاره به شرایط دنیای امروز و روزه داری مشاغل سخت بیان کرد: اسلام از اساس بر اصل عدم تکلیف فوق طاقت استوار است. قرآن صریح می‌گوید: «لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا» یعنی تکلیف الهی همیشه در چهارچوب توان انسان است.

وی با اشاره به تسهیلات فقهی در این زمینه بیان کرد: روزه برای بیماران، کارگران با مشاغل بدنی سنگین در گرما، مسافران، سالمندان و زنان باردار یا شیرده در صورت ضرر محتمل واجب نیست و باید با تأخیر، قضا یا فدیه جبران شود. همچنین در برخی فتاوا و شرایط محیطی مانند مناطق با روزهای بسیار طولانی، فقها امکان روزه بر مبنای ساعات معتدل‌تر مناطق دیگر را مجاز دانسته‌اند تا روح عبادت حفظ شود.

معاون فرهنگی مدرسه علمیه فاطمیه(س) زرند در تشریح مراتب سه‌گانه روزه گفت: روزه دارای سطوح مختلفی است. روزه عمومی یا سطح جسم، همان خودداری کامل از مفطرات است که همه مکلفین ملزم به رعایت آن هستند. روزه حواس یا سطح عمومی، شامل کنترل ورودی‌های حسی است؛ روزه چشم از نگاه حرام، روزه گوش از شنیدن غیبت و تهمت، روزه زبان از دروغ و مجادله، و روزه دست و پا از انجام کارهای حرام.

وی افزود: بالاترین سطح، روزه قلب و روح یا روزه خواص است که مستقیماً به هدف آیه یعنی تقوا ختم می‌شود. این سطح شامل خودداری از گناهان قلبی مانند کینه‌توزی، حسد، تکبر و نیت‌های فاسد، اخلاص محض در عمل و تمرکز ذهن بر عظمت خداوند است.

تأثیرات اجتماعی و فرهنگی ماه رمضان

خانم دهقانی با اشاره به تأثیر ماه رمضان بر انسجام اجتماعی و همدلی با محرومان ابراز کرد: رمضان انسجام اجتماعی را با دورهمی‌های افطار و افزایش کمک‌های خیرخواهانه تقویت می‌کند. تجربه گرسنگی و تشنگی، همدلی با نیازمندان را عمیق‌تر می‌سازد و سبک زندگی را با تمرکز بر نظم، خودکنترلی و عبادات متحول می‌کند.

وی درباره حفظ روحیه ماه رمضان در دیگر ماه‌های سال بیان داشت: روحیه رمضان با تداوم اعمال خیر، تغذیه سالم، نیایش منظم، تفکر و خودسازی در طول سال قابل حفظ است.

معاون فرهنگی مدرسه علمیه فاطمیه(س) زرند در خصوص مواجهه با چالش‌های فرهنگی مدرن بیان کرد: مواجهه صحیح با چالش‌های مدرن در رمضان نیازمند اعتدال است؛ استفاده آگاهانه از فضای مجازی و برگزاری مهمانی‌هایی که با روح معنوی ماه همخوانی دارند، کلید تعادل است.

وی با اشاره تعادل بین سلامتی و روزه‌داری گفت: این تعادل با نوشیدن کافی آب، تغذیه مقوی در سحر و افطار و توجه به نیازهای بدن حاصل می‌شود.

خانم دهقانی درباره بهره‌برداری حداکثری از فضایل معنوی ماه رمضان توصیه کرد: برای بهره‌برداری حداکثری از فضایل معنوی، بر نیایش، تلاوت قرآن، دعا، تفکر و انجام کارهای نیک تمرکز کنید و از گناهان پرهیز نمایید.

وی در پاسخ به سؤال نقش نیت در قبولی روزه تأکید کرد: نیت خالص و توجه قلبی، اساس قبولی روزه است و نشان‌دهنده خلوص بندگی در برابر پروردگار می‌باشد.

معاون فرهنگی مدرسه علمیه فاطمیه(س) زرند در تبیین معیارهای شرعی اذان صبح و افطار در عصر فناوری بیان داشت: امروزه، تعیین دقیق فجر و غروب با ابزارهای نجومی و نرم‌افزارهای محاسباتی انجام می‌شود. مراکز اسلامی مختلف بر اساس زاویه خورشید نسبت به افق محاسبه می‌کنند. تفاوت زاویه‌ها باعث اختلاف چند دقیقه‌ای در اذان صبح میان کشورها می‌شود، ولی مبنای همه همان حرکت خورشید نسبت به افق واقعی مکان است.

وی درباره مناطق با روزهای بسیار بلند مانند مناطق قطبی افزود: در این مناطق که گاه خورشید هفته‌ها غروب یا طلوع نمی‌کند، فقها راهکارهایی ارائه داده‌اند؛ از جمله تقدیر بر اساس نزدیک‌ترین منطقه معتدل، تقسیم شب و روز عرفی به صورت ۱۲ ساعت روز و ۱۲ ساعت شب، یا اتکاء به تقویم‌های بین‌المللی اسلامی بر مبنای زمان مکه یا مدینه.

خانم دهقانی با اشاره به روزه جسم و روزه روح گفت: در نظام معرفتی اسلام، روزه فقط عمل فیزیکی نیست، بلکه چندلایه و مرکب از جسم و روح است. عرفا و فقها هر دو این حقیقت را تبیین کرده‌اند، اما از دو زاویه متفاوت؛ فقه به ظاهر عبادت می‌پردازد و عرفان و اخلاق به باطن آن. رابطه میان این دو، یکی از زیباترین ساختارهای تربیتی در دین است.

وی در پایان تأکید کرد: به هیچ عنوان نمی‌توان گفت که ماه رمضان تنها منحصر به خودداری از خوردن و آشامیدن است. ماه رمضان در مفهوم کامل خود، «مدرسه تقوا و اخلاق» است.

انتهای پیام/