به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/سمنان، کارگاه آموزشی «خداشناسی فلسفی» با محوریت کتاب «توحید» شهید مطهری، با حضور نوجوانان فعال فرهنگی «ستیا» و به همت خانم لیلا محسنیان، معاون پژوهش مدرسه علمیه تخصصی فاطمیه گرمسار، در مسجد جامع گرمسار برگزار شد.

خانم محسنیان در ابتدای این جلسه با تبیین مفهوم خداشناسی فلسفی اظهار داشت: خداشناسی فلسفی یعنی از افق عقلانیت به مسئله خدا نگریستن، چراکه رویکرد فلسفی در حل مسائل، نقشه راه می دهد و فلسفه‌ورزی به جای توقف در سطح مسائل، نگاهی ریشه‌ای و مبنایی دارد و تلاش می‌کند پیش‌فرض‌ها، مبادی و نحوه صحیح طرح مسئله را روشن کند.

وی در مرور مباحث جلسه نخست بیان داشت: آموختیم پیش از ورود به بحث اثبات خدا، نیاز به بررسی و اصلاح برخی مقدمات داریم. نخستین مقدمه، داشتن تصور صحیح از خدا بود، در این زمینه، مسئله «غیب» و امور غیبی مورد توجه قرار گرفت؛ یعنی حقایقی که مستقیماً در قلمرو حواس ما قرار نمی‌گیرند، اما نمی‌توان صرفاً به دلیل محسوس نبودن، وجود آنها را انکار کرد.

معاون پژوهش مدرسه علمیه تخصصی فاطمیه گرمسار ادامه داد: درباره دو گونه بودن نحوه وجود اشیا سخن گفته شد که یا شی میان اشیاست و یا شی با اشیاء است که خدا شی میان اشیا و یکی از موجودات در کنار سایر موجودات نیست، بلکه به تعبیر امیر المومنین (ع) خداوند «مع کل شیء لا بمقارنة و غیر کل شیء لا بمزایلة» است؛ یعنی با همه اشیاست، بدون آنکه با آنها ترکیب یا در کنار آنها قرار گرفته باشد و غیر همه اشیاست، بدون آنکه از آنها جدا و بیگانه باشد.

وی با اشاره به مقدمه دوم افزود: نکته دیگری که مورد تأکید قرار گرفت این بود که عمده مسئله در خداشناسی، «تصور صحیح مسئله» است، خداشناسی از جمله مسائل فلسفی است که اگر مسئله به درستی تصور و صورت‌بندی شود، مسیر رسیدن به تصدیق آن آسان خواهد شد.

خانم محسنیان با بیان اینکه در این جلسه پرسش اصلی در خصوص اثبات پذیری خداست، گفت: برخی گمان کرده‌اند چون خداوند از امور محسوس نیست و مستقیماً با حواس انسان ادراک نمی‌شود، بنابراین وجود او نیز قابل اثبات نیست، بر اساس این دیدگاه، بشر چون ابزار شناخت خدا را در اختیار ندارد و نمی‌تواند وجود او را اثبات یا نفی کند؛ اما این استدلال قابل پذیرش نیست، زیرا محسوس نبودن یک حقیقت، به معنای خارج بودن آن از قلمرو شناخت و تحقیق عقلانی نیست.

وی برای روشن شدن این مسئله به مثال «زمان» اشاره کرد و اظهار داشت: زمان برای انسان با هیچ‌یک از حواس پنج‌گانه به صورت مستقیم قابل مشاهده، لمس یا شنیدن نیست؛ با این حال، اصل زمان و مسائل مربوط به آن را علم پذیرفته است، بنابراین، انسان علاوه بر حواس، از نیروی عقل و استعداد تفکر برخوردار است و به کمک آن می‌تواند درباره امور محسوس و حتی اموری که مستقیماً محسوس نیستند نیز داوری کند.

معاون پژوهش مدرسه علمیه تخصصی فاطمیه گرمسار افزود: علاوه بر زمان، مفاهیمی مانند امور محال و علیت نیز از همین سنخ‌اند؛ یعنی انسان آنها را به معنای حسی و تجربی درک نمی‌کند، اما عقل درباره آنها داوری می‌کند، از این رو، گزاره «هرچه موجود است باید محسوس باشد» فاقد اعتبار عقلی است و نمی‌توان بر اساس آن، مسئله خداشناسی را از قلمرو تحقیق و اندیشه بشر خارج دانست.

در ادامه این جلسه، تکلیف جلسه گذشته مورد بررسی قرار گرفت و دو نفر از نوجوانان به ارائه آیاتی از قرآن کریم پرداختند که در آنها خداوند متعال به معرفی ذات و صفات خویش پرداخته است، از جمله آیات سوره مبارکه توحید و آیه شریفه «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» بود که نوجوانان درباره مفاهیم آن به ارائه دیدگاه‌های خود پرداختند.

در بررسی آیه «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» نیز با استفاده از مثال نور، که موجب روشن شدن اشیا می‌شود اما برای روشن بودن خود نیازمند نور دیگری نیست، بحث درباره وابستگی موجودات و مسئله «علت‌العلل» بودن خداوند و بی‌نیازی ذات او از علت، مورد گفت‌وگو قرار گرفت، در این بخش، نوجوانان با مشارکت فعال، برداشت‌ها و پرسش‌های خود را مطرح کردند و تلاش شد بحث از حالت انتقال یک‌سویه مطالب خارج شده و در قالب گفت‌وگوی فلسفی و استدلالی دنبال شود.

انتهای پیام/