به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/هرمزگان، حجت‌الاسلام والمسلمین اسکندری در نشست مجازی علمی - فرهنگی، که با عنوان «حوزه‌های علمیه؛ ضرورت‌های پژوهشی و تربیتی در راستای پاسخ‌گویی به نیازهای روز جامعه و رصد تحولات جهان»، و با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر ربانی، ویژه مدیران، معاونان، اساتید و طلاب مدارس علمیه خواهران استان هرمزگان برگزار شد، با تقدیر از تلاش‌های طلاب و اساتید، بیان کرد: هدف از تشکیل حوزه‌های علمیه، پاسخگویی به نیازهای امروز جهان است و اگرچه اولویت فعالیت‌ها پاسخگویی به نیازهای کشور و منطقه است، این مأموریت باید در نهایت به نیازهای جهان اسلام و جامعه علمی و فکری بشریت گسترش پیدا کند.

وی با اشاره به گسترش ارتباطات جهانی افزود: امروز نیازهای فکری، اخلاقی، معنوی و اجتماعی بشر به یکدیگر پیوسته‌اند و تحولات یک نقطه از جهان می‌تواند بر زندگی مردم در نقاط دیگر اثر بگذارد؛ بنابراین فعالیت‌های فکری، فرهنگی، علمی، پژوهشی و تربیتی طلاب باید با این واقعیت برنامه‌ریزی شود.

ترسیم مسیر علمی طلاب از سال‌های نخست

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری بر ضرورت روشن‌شدن مسیر علمی و نقش‌آفرینی طلاب از سال‌های نخست تحصیل تأکید کرد و گفت: طلبه باید بداند پس از طی مراحل آموزشی قرار است در جامعه و حتی در سطح جهانی نقش‌آفرین باشد.

وی آموزش صرف، نحو، منطق، ادبیات، اصول، قرآن، روایات، کلام، تفسیر، اعتقادات و فقه را از پایه‌های این مسیر دانست، اما تأکید کرد که این آموزش‌ها مقدمه است و باید در کنار آن، نگاه جهانی در طلبه شکل گیرد تا برای پاسخگویی به نیازهای فکری و معنوی انسان‌ها در سراسر جهان آماده شود.

شناخت جریان‌های فکری و مبانی مخاطب

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری شناخت جریان‌های فکری حاکم بر جهان، از جمله اومانیسم، را از ضرورت‌های امروز دانست و گفت: در تفکر اومانیستی، انسان محور قرار می‌گیرد؛ در حالی که در نگاه الهی، انسان مخلوق خداوند و برای بندگی و تعالی معنوی آفریده شده است.

وی تأکید کرد: پژوهشگر و مبلغ برای اثرگذاری در سطح جهانی باید مبانی فکری مخاطب را بشناسد و صرفاً با ادبیات و پیش‌فرض‌های خود سخن نگوید. وی موضوع حجاب را نمونه‌ای از این مسئله دانست و افزود: حتی اگر مخاطب مسلمان یا شیعه باشد، باید شناخت که تحت تأثیر چه فرهنگی قرار گرفته و با چه ادبیاتی می‌توان مبانی صحیح را برای او تبیین کرد. در موضوعاتی مانند حقوق بشر و حقوق زن نیز شناخت مبانی اسلامی و مبانی فکری رقیب، از جمله اومانیسم، ضروری است.

پژوهش؛ از موضوع‌محوری تا مسئله‌محوری

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری با تأکید بر توجه به اقتضائات زمان در پژوهش، انتخاب رشته و تربیت طلاب اظهار کرد: موضوع پژوهش می‌تواند فقهی، حدیثی، اصولی، تاریخی یا تفسیری باشد، اما باید با مسائل واقعی جامعه و جهان ارتباط داشته باشد.

وی ایجاد گرایش‌های تخصصی مانند تفسیر تطبیقی، تفسیر روایی و حقوق بشر را قابل پیگیری دانست و تأکید کرد: خروجی پژوهش باید بتواند پاسخگوی نیازهای امروز جامعه و جهان باشد. این رویکرد همان «مسئله‌محوری» است.

مخاطب‌محوری در تبلیغ

وی در ادامه گفت: مبلغ باید متناسب با جامعه هدف تربیت شود؛ از کودکان و نوجوانان تا دانشگاهیان، بزرگسالان و فعالان عرصه‌های قرآنی و مذهبی.

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری همچنین بر تربیت مبلغان بین‌المللی برای کشورهای اروپایی، آمریکایی، کشورهای اسلامی و مناطقی که ایرانیان و مسلمانان حضور دارند تأکید کرد و دو محور اساسی فعالیت‌های پژوهشی و تبلیغی را «موضوع‌محوری» و «مخاطب‌محوری» دانست که هر دو باید با تحولات و نیازهای جهانی پیوند داشته باشند.

انسان‌شناسی، هستی‌شناسی و شناخت جامعه

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری انسان‌شناسی و هستی‌شناسی را دو مبنای اساسی در پژوهش و تبلیغ دانست و گفت: اگر حقیقت انسان و هستی به‌درستی شناخته و تبیین نشود، پیام اثرگذاری لازم را نخواهد داشت.

وی شناخت ویژگی‌های روانی، شخصیتی، اجتماعی و فرهنگی مخاطب را نیز ضروری دانست و بر پیوند علوم تخصصی تأکید کرد؛ زیرا همان‌گونه که اعضای بدن انسان به یکدیگر وابسته‌اند، علوم نیز باید در کنار تخصص، ارتباط خود را حفظ کنند. به گفته وی، حتی مبلغ کودک باید خانواده، مدرسه و جامعه او را بشناسد؛ زیرا عوامل مختلف در تربیت و شخصیت کودک اثرگذارند.

شناخت فرهنگ‌ها و تمدن‌سازی

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری شناخت عمیق فرهنگ‌های گوناگون را از الزامات تمدن‌سازی دانست و اظهار کرد: هدف فعالیت‌های پژوهشی و تبلیغی باید در مسیر شکل‌گیری تمدن نوین و آرمانی جهان اسلام قرار گیرد.

وی با اشاره به استان هرمزگان و ارتباط تاریخی آن با هند و کشورهای حوزه خلیج فارس گفت: این ارتباطات در شکل‌گیری فرهنگ بومی منطقه مؤثر بوده‌اند و شناخت این پیشینه برای پژوهش و تبلیغ متناسب با نیازهای استان ضروری است.

ضرورت انس با کتاب و مطالعه

حجت‌الاسلام والمسلمین اسکندری با اشاره به اهمیت مطالعه و سخنرانی در طول زندگی، گفت: یکی از عوامل موفقیت طلبه، مطالعه زیاد و انس با کتاب است و شخصیت‌های موفق علمی نیز از ابتدای طلبگی تا پایان عمر ارتباط خود با کتاب را حفظ کرده‌اند.

وی تأکید کرد: برای تربیت محقق و مبلغ موفق، باید فرهنگ مطالعه در حوزه‌ها نهادینه شود و طلبه در کنار مبانی قرآنی، فقهی، روایی و کلامی، مطالعات خود را در حوزه‌هایی مانند انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، هستی‌شناسی و فرهنگ‌شناسی نیز توسعه دهد.

هوش مصنوعی؛ ابزار پژوهش، نه جایگزین پژوهشگر

وی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به عرصه پژوهش اظهار کرد: هوش مصنوعی ابزار ارزشمندی برای افزایش سرعت فعالیت‌های علمی است، اما باید هوشمندانه استفاده شود.

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری اعتبار منابع را از معیارهای مهم اعتبار پژوهش دانست و گفت: پژوهشگر نباید بدون بررسی اعتبار منابع، مطالب دریافت‌شده از هوش مصنوعی را در مقاله، کتاب یا پایان‌نامه استفاده کند. به گفته وی، هوش مصنوعی نباید جایگزین ذهن پژوهشگر شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری برای افزایش سرعت و کمک به پژوهش مورد استفاده قرار گیرد.

حفظ منابع اصلی و کتب خطی

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری با اشاره به توسعه کتابخانه‌های دیجیتال، حفظ اصل منابع را ضروری دانست و با اشاره به تلاش‌های مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی برای جمع‌آوری کتب خطی گفت: نسخه‌های اصیل و خطی منابع علمی باید حفظ شوند و دیجیتالی‌شدن کتاب‌ها نباید موجب از بین رفتن اصل آن‌ها شود.

وی افزود: دسترسی نرم‌افزاری به هزاران جلد کتاب امتیاز بزرگی است، اما حفظ اصل منابع معتبر و نسخه‌های خطی ضروری است؛ زیرا از بین رفتن اصل منابع می‌تواند زمینه تغییر، تصرف یا تحریف محتوا در آینده را افزایش دهد.

هشدار نسبت به فقر فرهنگی و ضعف شناخت انسان

وی جهان امروز را گرفتار نوعی «فقر فرهنگی» و ضعف در شناخت انسان و آینده او دانست و گفت: جریان‌های فکری مبتنی بر اومانیسم در جهان در حال گسترش‌اند و آثار آن‌ها از طریق ارتباطات جهانی به جوامع مختلف منتقل می‌شود.

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری تأکید کرد: حوزه‌های علمیه باید این جریان‌ها را به‌درستی بشناسند تا بتوانند برای مسائل فکری و فرهنگی امروز جامعه و جهان پاسخ‌های مناسب ارائه کنند.

وی در پایان، «اعتبار پیام و فرستنده پیام» را از نکات کلیدی در پژوهش و تبلیغ دانست و گفت: اعتبار فرستنده بر میزان پذیرش مقاله، کتاب، پایان‌نامه یا سخن دینی در جامعه و جهان تأثیر دارد.

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری با اشاره به ماجرای سلمان رشدی و انتشار کتاب «آیات شیطانی» بیان کرد: خدشه‌دار کردن اعتبار فرستنده پیام می‌تواند موجب کاهش اعتبار خود پیام در نگاه مخاطب شود.

وی همچنین با اشاره به توهین به پیامبر اسلام(صلی‌علیه‌وآله)، قرآن و انتشار شایعات درباره شخصیت‌های دینی، بر ضرورت تقویت اعتبار قرآن، پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، ائمه(علیه‌السلام)، علما و مبلغان دینی تأکید کرد.

استاد حوزه در پایان گفت: حوزه‌های علمیه برای ایفای نقش مؤثر در جامعه و جهان باید در کنار تعمیق مبانی دینی، شناخت عمیقی از انسان، هستی، روان، جامعه، فرهنگ‌ها، علوم تخصصی و جریان‌های فکری معاصر داشته باشند.

وی افزود: پژوهش باید مسئله‌محور و تبلیغ باید مخاطب‌محور باشد و هر دو با نیازهای روز جامعه و تحولات جهانی پیوند داشته باشند. همچنین انس با کتاب و مطالعه مستمر باید در حوزه نهادینه شود و فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار پژوهش، نه جایگزین پژوهشگر مورد استفاده قرار گیرد.

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری یادآوری کرد: در نهایت، هدف از آموزش، پژوهش، تبلیغ و تربیت طلبه، صرفاً تولید علم یا فعالیت تبلیغی نیست؛ بلکه باید به اثرگذاری واقعی بر جامعه هدف، پاسخگویی به نیازهای امروز بشریت و حرکت در مسیر تمدن‌سازی اسلامی منتهی شود.

انتهای پیام/