به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی کوثر در هرمزگان، خانم مریم جعفری سراجی؛ مدیر، عضو گروه علمی و عضو هیئت امنای مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس، در بیست‌وسومین پیش‌نشست همایش ملی «ابعاد حرمت سیاسی پدیده کشف حجاب» با موضوع: «تبیین کیفی تقابل کشف حجاب با توسعه انسانی در فقه سیاسی اسلام»، با اشاره به حضور مفاهیم دینی در ساختارهای سیاسی جهان امروز بیان کرد: در دنیای امروز، یکی از مباحث مهم در اندیشه اسلامی، تقابل میان مفاهیم کلاسیک و مدرن است که این تقابل به‌ویژه در مباحث فقهی و کلامی بیشتر مشاهده می‌شود.

وی با اشاره به دو مفهوم کشف حجاب و توسعه انسانی اذعان داشت: مفهوم کشف حجاب در بطن مباحث فقهی و اجتماعی قرار دارد و زمانی که از آن سخن می‌گوییم، در واقع وارد یک بحث فقهی می‌شویم که به فقه سیاسی و فقه حکمرانی بازمی‌گردد، مفهوم حجاب و کشف آن موضوعی نیست که صرفاً در حریم خصوصی مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا هنگامی که زن در معرض دید نامحرم قرار می‌گیرد، موضوع حجاب به یک مسئله فقهی و اجتماعی تبدیل می‌شود.

مدیر مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس با اشاره به مفهوم توسعه انسانی افزود: توسعه انسانی یک ضرورت جهانی است و در بسیاری از اسناد، برنامه‌ها و حرکت‌های بین‌المللی، اعم از مادی و معنوی، به‌عنوان یکی از اهداف محوری مورد توجه قرار گرفته است، بسیاری از اقداماتی که بشر امروز انجام می‌دهد، در راستای تحقق توسعه انسانی در محورهای مختلف صورت می‌گیرد.

عضو گروه علمی مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس با طرح این پرسش که آیا میان کشف حجاب و توسعه انسانی تقابل وجود دارد یا خیر، ادامه داد: باید بررسی کنیم که آیا می‌توان از منظر فقه سیاسی تبیینی کیفی ارائه داد که نشان دهد این دو مفهوم نه‌تنها در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه می‌توانند با یکدیگر تعامل داشته باشند و در خدمت یکدیگر قرار گیرند.

مفهوم تقابل از منظر فلسفی و علوم اجتماعی

خانم جعفری در تبیین مفهوم تقابل بیان کرد: تقابل به معنای روبه‌رو شدن و مقابله میان دو چیز است، این اصطلاح در منطق، علوم سیاسی، فلسفه و علوم اجتماعی کاربرد دارد؛ اما در این بحث، تقابل را از منظر فلسفی و علوم اجتماعی بررسی می‌کنیم که به معنای تعارض ارزش‌ها، تفاوت یا رویارویی میان دو نظام ارزشی یا دو نظام فکری است.

وی افزود: در این موضوع، از منظر فقه سیاسی این پرسش مطرح می‌شود که آیا کشف حجاب در مقابل توسعه انسانی و فردی قرار می‌گیرد یا جزئی از آن محسوب می‌شود؟ در واقع، هدف این است که مشخص شود کشف حجاب از منظر مبانی توسعه انسانی دارای ارزش است یا در مقابل این مبانی قرار می‌گیرد.

کشف حجاب؛ مفهومی فراتر از جامعه اسلامی

خانم مریم جعفری سراجی با بیان اینکه مفهوم کشف حجاب صرفاً به جامعه اسلامی محدود نمی‌شود، بیان داشت: در معنای جامعه‌شناختی، اگر پوشش مردم در جوامع غربی را در صد سال گذشته با وضعیت امروز مقایسه کنیم، تغییرات گسترده‌ای در مدل، کیفیت و کمیت پوشش مشاهده می‌کنیم، بسیاری از مواردی که در گذشته پوشیده بوده‌اند، امروز دیگر پوشیده نیستند و برخی ارزش‌ها نیز در طول زمان تغییر کرده‌اند، این تغییرات را نیز می‌توان از منظر جامعه‌شناختی در چارچوب مفهوم کشف حجاب بررسی کرد.

مدیر مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس ادامه داد: بنابراین، در بحث کشف حجاب با یک تبیین ترکیبی از فقه، جامعه‌شناسی، حقوق و روان‌شناسی مواجه هستیم، از این رو، نگاه به حجاب و کشف حجاب از منظر حاکمیت شارع و قوانین اجتماعی مورد توجه اسلام، این موضوع را به یک مسئله فقهی و اجتماعی تبدیل می‌کند.

عضو گروه علمی مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس گفت: از منظر فقه اسلامی، حجاب صرفاً یک ویژگی فردی و شخصی نیست؛ بلکه در محیط‌های اجتماعی و فضاهای عمومی نیز مورد توجه قرار دارد. به همین دلیل، نمی‌توان این موضوع را صرفاً به حریم خصوصی افراد محدود کرد، البته در حریم خصوصی نیز احکام و مسائل فقهی مربوط به محرم و نامحرم وجود دارد، اما بحث حاضر ناظر به حضور اجتماعی افراد و محیط‌های عمومی است.

توسعه انسانی از منظر اسلام

عضو هیئت امنای مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس در ادامه به تبیین مفهوم توسعه انسانی و فردی پرداخت و خاطر نشان کرد: توسعه انسانی در قلمروهای مختلفی از جمله روان‌شناسی، علوم اجتماعی، اخلاق و فلسفه مورد توجه قرار گرفته است؛ اما آنچه در این بحث اهمیت دارد، تبیین این مفهوم از دیدگاه اسلام است.

وی با بیان اینکه توسعه به معنای گسترش و افزایش است، اظهار کرد: از آنجا که انسان موجودی چندبعدی است و صرفاً به ابعاد مادی محدود نمی‌شود، توسعه انسانی از منظر اسلام نیز باید فراتر از رشد مادی باشد، توسعه فردی در نگاه اسلامی به معنای گسترش توانایی‌های انسان و ارتقای مرتبه وجودی و اخلاقی اوست.

خانم مریم جعفری سراجی افزود: با توجه به این نگاه، توسعه انسانی از منظر اسلام در سه محور قابل تعریف است؛ نخست رشد فکری و عقلانی، دوم رشد اخلاقی و معنوی و سوم رشد مهارتی و اجتماعی. بر این اساس، انسان زمانی توسعه‌یافته محسوب می‌شود که دانش و تفکر خود را افزایش دهد، فضائل اخلاقی و انسانی را در خود تقویت کند و بتواند نقش مؤثرتری در جامعه ایفا کند، اگر فردی در هر یک از این حوزه‌ها نتواند رشد کند، از منظر اسلامی به توسعه انسانی کامل دست نیافته است.

جایگاه فقه سیاسی در بررسی توسعه انسانی

مدیر مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس، در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم فقه سیاسی اشاره کرد و گفت: فقه سیاسی یک عبارت ترکیبی است، فقه به معنای فهم عمیق و دقیق است و از مهم‌ترین شاخه‌های علوم نقلی اسلامی به شمار می‌رود، وظیفه فقه نیز ساماندهی و نظام‌بخشی به زندگی اسلامی مسلمانان است.

عضو گروه علمی مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس اذعان داشت: سیاست به تدبیر امور اجتماعی، حکمرانی و مدیریت جامعه مربوط می‌شود، بنابراین، فقه سیاسی به معنای فهم عمیق و همه‌جانبه مسائل مرتبط با زندگی اجتماعی و سیاسی انسان است و به قوانینی می‌پردازد که حوزه‌هایی همچون حاکمیت، عدالت، قدرت، مدیریت جامعه و مصالح عمومی را بر اساس آموزه‌های اسلامی سامان می‌دهند.

مبانی توسعه انسانی از دیدگاه غرب

عضو هیئت امنای مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس در ادامه به بررسی مبانی توسعه انسانی از دیدگاه غرب پرداخت و بیان کرد: توسعه انسانی در نگاه غربی بر چهار مبنای اصلی استوار است، در مبنای هستی‌شناختی، انسان موجودی مستقل و مادی تلقی می‌شود و منشأ ارزش‌ها نیز خود انسان است، در این نگاه، امر قدسی و وحیانی و خدامحوری جایگاهی در تعریف توسعه ندارد و خودمحوری مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی افزود: چنین نگرشی موجب می‌شود نگاه به زندگی بر لذت‌جویی و آزادی‌خواهی متمرکز شود و این موارد به‌عنوان مؤلفه‌های توسعه تلقی شوند؛ حتی اگر با دیدگاه و مبانی اسلامی در تضاد باشند، هنگامی که امر قدسی و وحی در تعریف توسعه انسانی نقشی نداشته باشند، آزادی‌های نامحدود نیز در این چارچوب مطرح می‌شوند که می‌توانند به خودکامگی و ازهم‌گسیختگی خانواده و روابط اجتماعی منجر شوند.

خانم مریم جعفری سراجی با اشاره به مبانی معرفتی توسعه انسانی در غرب تأکید کرد: در این دیدگاه، تجربه و آزمایش به‌عنوان ابزارهای اصلی شناخت مورد توجه قرار می‌گیرند و عقلانیت بیشتر جنبه ابزاری دارد؛ یعنی مسئله اصلی این است که انسان چگونه به هدف خود برسد، اما اینکه هدف واقعی چیست، مسیر انتخاب‌شده درست است یا خیر و اخلاق چه جایگاهی دارد، مورد توجه کافی قرار نمی‌گیرد.

مدیر مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس با اشاره به مبانی سیاسی توسعه انسانی در غرب تصریح کرد: در این چارچوب، فردگرایی و آزادی فردی مورد توجه قرار دارد و بر این اساس، دولت و حکومت نباید در سبک زندگی، پوشش افراد و بهره‌مندی جنسی آنان دخالت یا محدودیتی ایجاد کنند.

مبانی توسعه انسانی از دیدگاه اسلام

عضو گروه علمی مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس در تبیین تفاوت مبانی توسعه انسانی در اسلام با دیدگاه غربی اظهار کرد: مبانی توسعه انسانی در اسلام در حوزه‌های اخلاقی، اجتماعی و سیاسی با مبانی غربی متفاوت است، در نگاه اسلام، انسان خلیفه خداوند در زمین است و آیات متعددی از قرآن کریم بر این مسئله تأکید دارند.

عضو هیئت امنای مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس با اشاره به مبانی معرفتی توسعه انسانی در اسلام گفت: در توسعه اسلامی، عقل و وحی با یکدیگر پیوند دارند، در آیه ۱۹۱ سوره آل‌عمران، انسان به استفاده از عقل و اندیشه درباره آفرینش جهان دعوت می‌شود تا در نهایت به این نتیجه برسد که خداوند جهان را بیهوده و باطل نیافریده است و در پس امکاناتی که در اختیار انسان قرار گرفته، هدف و حکمتی وجود دارد.

وی افزود: اسلام عقل را ابزاری برای شناخت و درک جهان می‌داند، اما وحی را جهت‌دهنده و معیار ارزش‌گذاری معرفی می‌کند بنابراین، در مبانی اخلاقی توسعه انسانی از منظر اسلام، فضائل اخلاقی محوریت دارند و هدف، برقراری توازن میان ابعاد مادی و معنوی انسان است.

خانم مریم جعفری سراجی بیان کرد: اسلام به دنبال رشد و توانمندی انسان در ابعاد مختلف است، مسلمان باید قوی باشد، مهارت‌های لازم را کسب کند، عالم و آگاه باشد و در کنار این توانمندی‌ها، از تزکیه و تهذیب نفس نیز برخوردار شود و از خشونت و رفتارهای نادرست دوری کند، به بیان دیگر، رشد مادی و مهارتی باید در کنار قدرت معنوی و اخلاقی انسان قرار گیرد.

مدیر مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس با اشاره به مبانی اجتماعی توسعه انسانی در اسلام بیان داشت: در توسعه اسلامی، عدالت و تکامل جمعی مورد توجه است، جامعه اسلامی باید محیطی فراهم کند که در آن هر فرد بتواند به کمال برسد و ساختارهای سیاسی و اقتصادی نیز باید در خدمت آزادی مسئولانه و رشد انسان قرار گیرند.

عضو هیئت امنای مدرسه علمیه تخصصی الزهراء سلام الله علیها بندرعباس در پایان خاطر نشان کرد: با توجه به مبانی توسعه انسانی در اسلام وغرب ،این توسعه تعریفی متفاوت دارد و براساس فقه سیاسی اسلام که معیار بحث ماست، توسعه انسانی ابزاری نیست بلکه غایی است، لذا همانگونه که در پزشکی ، محدود کردن آزادی بیمار در خوردن مواد خاصی که برایش بسیار دوست داشتنی است، نوعی توسعه در سلامت محسوب می شود ومورد پسند عقل وعقلا است، در فقه سیاسی اسلام هم وضع قوانین اخلاقی ورفتاری در جامعه مانند پوشش برای حفظ کرامت انسان، مقدمه ایی برای رسیدن او به کمال وتوسعه واقعی انسانی است نه سلب حق وآزادی، در واقع کشف حجاب باعث تجاری سازی بدن ، تقلیل دادن انسان به ابزار لذت وسیب زدن به ساختار جامعه وخانواده می شود لذا از منظر فقه سیاسی اسلام با توسعه انسانی در تقابل وتضاد است.

انتهای پیام/