کوثر/ مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر با تبیین ابعاد علمی و معنوی شخصیت علامه طباطبایی(ره)، اخلاص، جامعیت علمی، نوآوری و روحیه تهاجمی در عرصه اندیشه را از ویژگیهای برجسته این مفسر بزرگ قرآن دانست و طلاب را به بهرهگیری از منظومه فکری و تفسیری صاحبالمیزان توصیه کرد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی کوثر از بوشهر، حجتالاسلام والمسلمین اسماعیلی، مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر، در نشست مجازی با طلاب و اساتید مدرسه علمیه ریحانةالنبی سلاماللهعلیها شهر اهرم که به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی و با محوریت بررسی شخصیت و کرامات علامه طباطبایی(ره) برگزار شد، ضمن تقدیر از برگزارکنندگان این نشست و تلاش مجموعه مدرسه در پاسداشت مقام علمی این عالم برجسته، به تبیین ابعاد مختلف شخصیت علمی، اخلاقی و عرفانی ایشان پرداخت.
وی در ابتدای سخنان خود، با تسلیت رحلت آیتالله وحید خراسانی، از خداوند متعال خواست فقدان این مرجع بزرگ تشیع را جبران کرده و روح آن عالم گرانقدر را در جوار رحمت الهی و در کنار ائمه اطهار(ع) جای دهد.
علامه طباطبایی؛ الگویی برای تحقق حوزه تراز تمدن اسلامی
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر با اشاره به جایگاه علمی و معنوی علامه طباطبایی(ره) اظهار کرد: با وجود گذشت بیش از چهل سال از رحلت این عالم بزرگوار، همچنان آنگونه که شایسته است، شخصیت و جایگاه حقیقی ایشان را نشناختهایم؛ چراکه سخن از عالمی نیست که تنها در یک بُعد علمی رشد کرده باشد، بلکه علامه طباطبایی تجسم پیوند عقل، نقل و شهود است.
وی افزود: شناخت علامه طباطبایی نباید صرفاً از یک بُعد یا در قالب مطالعهای تاریخی صورت گیرد، بلکه شخصیت ایشان میتواند نقشه راهی برای رسیدن به حوزه تراز تمدن اسلامی باشد؛ حوزهای که توان پاسخگویی به نیازهای تمدنی بشر را داشته باشد و در مسیر شکلگیری تمدنی مبتنی بر توحید الهی، گسترش عدل و قسط و تأمین سعادت و کمال انسان حرکت کند.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی با بیان اینکه در شخصیت علامه طباطبایی، عقلورزی در اوج، تعبد در برابر آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع) و نگاه شهودی و عرفانی در کنار یکدیگر قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: همین جامعیت، شخصیتی کمنظیر و در برخی زمینهها بینظیر از این عالم پارسا و مجاهد ساخته است؛ شخصیتی که از نظر علمی در عرصههای گوناگون به جامعیتی شگفتانگیز دست یافته بود.
اخلاص؛ پایه اصلی کرامات و توفیقات علامه طباطبایی
وی در ادامه، با اشاره به موضوع کرامات علامه طباطبایی(ره) گفت: کرامات یک شخصیت بزرگ را نباید صرفاً در نقل مکاشفات و اتفاقات خارقالعاده جستوجو کرد، بلکه مهمتر از نقل این رویدادها، شناخت ویژگیهای اخلاقی و معنویای است که انسان را به چنین مراتب بلندی از معرفت، عرفان و شهود میرساند.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر، نخستین ویژگی برجسته علامه طباطبایی را اخلاص عمیق ایشان دانست و تصریح کرد: اخلاص آن است که انسان به مرحلهای برسد که خود و عمل خویش را نبیند و تمام وجودش جلوهای از فقر و نیاز به خداوند متعال باشد. انسانها به اندازهای که گفتار، رفتار، نیت و اعمالشان نشاندهنده خداوند باشد، از مراتب بالاتری از اخلاص برخوردارند.
وی با اشاره به آیه شریفه «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَی اللَّهِ» بیان کرد: حقیقت توحید آن است که انسان خود را در برابر خداوند متعال فقیر محض بداند و هیچ استقلالی برای وجود و تواناییهای خویش قائل نباشد؛ چراکه اگر لحظهای فیض الهی از عالم برداشته شود، همه موجودات از میان خواهند رفت.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی ادامه داد: کمال انسان به داراییهای ظاهری و حتی اعمال عبادی او نیست، بلکه هرچه انسان بیشتر به فقر و نیاز خود در برابر خداوند پی ببرد، به حقیقت توحید نزدیکتر میشود. گاهی انسان عبادتی انجام میدهد، اما همان عبادت را در برابر خداوند برای خود بهعنوان سرمایهای مستقل محاسبه میکند؛ در حالی که حتی نباید به عمل و عبادت خویش تکیه داشته باشد.
وی در تبیین این موضوع، به خاطرهای از آیتالله خوشوقت(ره)، از شاگردان علامه طباطبایی، اشاره کرد و گفت: از ایشان درباره منشأ برخی عنایات و گشایشهای معنوی سؤال شده بود که چگونه چنین راهی برای ارتباط با ملکوت عالم برای ایشان گشوده شده است. آیتالله خوشوقت در پاسخ، از دوران طلبگی خود یاد کرده بود که شهریهای دریافت میکرد، اما به آن نیاز نداشت و آن را پسانداز کرده بود.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر افزود: آیتالله خوشوقت نقل کرده بود که روزی متوجه شد خانوادهای به دلیل فقر در آستانه جدایی قرار دارند و با خود اندیشید اگر این مبلغ را به آنان بدهد، شاید از فروپاشی زندگیشان جلوگیری شود؛ ازاینرو تمام پولی را که پسانداز کرده بود، به آن خانواده بخشید.
وی ادامه داد: هنگامی که از ایشان پرسیده شد بسیاری از افراد نیز چنین انفاقهایی انجام میدهند، اما چرا از چنین عنایاتی برخوردار نمیشوند، پاسخ داده بود: تفاوت در این است که شما با خدا حساب میکنید؛ یعنی پس از انجام کار خیر، آن را بهعنوان عملی برای خود در نظر میگیرید. در حالی که حقیقت اخلاص آن است که انسان حتی عمل خیر خود را نیز از آنِ خویش نداند و در برابر خداوند برای آن حسابی باز نکند.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی با بیان اینکه شکرگزاری در برابر توفیق انجام کار خیر امری پسندیده است، تأکید کرد: اگر انسان در انجام عمل خیر به دنبال دیدهشدن، اثبات خود یا برآوردن خواستههای نفسانی باشد، از حقیقت اخلاص فاصله گرفته است. وجود مبارک علامه طباطبایی نیز چنین بود و تمام وجود ایشان نشاندهنده توحید الهی بود.
بیاعتنایی علامه به عظمت اثر علمی خود
وی در ادامه، با نقل خاطرهای از علامه شهید مرتضی مطهری(ره) درباره اخلاص علامه طباطبایی اظهار کرد: شهید مطهری نقل میکند که پس از سالها تلاش و نگارش تفسیر ارزشمند المیزان، حالتی شبیه مکاشفه برای علامه پیش آمد که در آن، پدر ایشان از وی گلایه کرد که چرا او را در ثواب نگارش این کتاب شریک نکرده است.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر افزود: علامه طباطبایی پس از این واقعه بیان کرده بود که اساساً این اثر بزرگ را در پیشگاه خداوند متعال چیزی به حساب نمیآورده و آن را عملی نمیدانسته که بخواهد برایش ثوابی در نظر بگیرد و دیگران را در ثواب آن شریک کند.
وی اضافه کرد: این رفتار نشاندهنده عمق اخلاص علامه است؛ شخصیتی که با وجود نگارش اثری عظیم و ماندگار، در برابر خداوند متعال هیچ ادعایی برای خود نداشت. چنین انسانی مصداق این حقیقت است که قلب مؤمن عرش رحمان است؛ یعنی تمام وجود او خداوند را نشان میدهد و همه همت، هدف و کمال خود را در مسیر الهی قرار میدهد.
جامعیت علمی؛ حاصل پشتکار و ابتکار علامه طباطبایی
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی دومین ویژگی برجسته علامه طباطبایی را جامعیت علمی ایشان دانست و گفت: علامه شخصیتی تکبعدی نبود و در عرصههای مختلف علمی به جایگاه بلندی دست یافت. این جامعیت در شرایطی شکل گرفت که در آن دوران، میان حوزههای مختلف علوم دینی مرزبندیهای جدی وجود داشت و گاهی ورود یک عالم به عرصهای خارج از حوزه تخصصی خود با مخالفت روبهرو میشد.
وی با اشاره به تعبیری درباره شخصیت علمی علامه طباطبایی اظهار کرد: ایشان در عین حال که عالمی اصولی و صاحبمبنا بود، فیلسوفی نوآور و مفسری شگفتیساز نیز به شمار میرفت؛ بهگونهای که در عرصه فقه و اصول، فلسفه و تفسیر، آثار و اندیشههای ماندگاری از خود بهجا گذاشت.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر، پشتکار و ابتکار را دو عامل مهم در شکلگیری این جامعیت دانست و افزود: علامه طباطبایی در روزگاری که برخی به مطالعه فلسفه روی خوش نشان نمیدادند و حتی تدریس آن را خارج از مسیر صحیح دینی میپنداشتند، با حفظ تعبد دینی و پایبندی به مبانی اسلامی، در این عرصه به پژوهش و نوآوری پرداخت.
وی با اشاره به فضای فکری آن دوران و خاطرات نقلشده در کتاب «منشور روحانیت» امام خمینی(ره) بیان کرد: در آن زمان حتی نسبت به کسانی که در حوزه فلسفه فعالیت میکردند، نگاههای سختگیرانهای وجود داشت؛ تا جایی که در خاطراتی از آن دوران، از شستن ظرفی سخن گفته شده است که فرزند یک استاد فلسفه از آن آب نوشیده بود؛ زیرا پدرش به تدریس فلسفه اشتغال داشت.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی ادامه داد: علامه طباطبایی در چنین فضایی، ضمن برخورداری از جایگاه علمی در فقه و اصول، بهعنوان فیلسوفی نوآور نیز شناخته شد و با مکاتب فلسفی قدیم و جدید، از جمله اندیشههای مادیگرایانه و مارکسیستی، مواجهه علمی داشت.
وی با اشاره به تألیف کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی در شرایطی که اندیشههای مادیگرایانه در حال گسترش بود، با رویکردی علمی و نوآورانه به تبیین مبانی فلسفه اسلامی پرداخت و علامه شهید مرتضی مطهری(ره) نیز با شرح این اثر، نقش مهمی در تبیین و گسترش مباحث آن ایفا کرد.
تفسیر قرآن به قرآن؛ نوآوری ماندگار صاحبالمیزان
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر با اشاره به جایگاه تفسیر در اندیشه علامه طباطبایی گفت: در آن دوران، برخی ورود به عرصه تفسیر قرآن را متناسب با جایگاه یک فقیه نمیدانستند و حتی آن را در شأن علمی برخی عالمان نمیشمردند.
وی با اشاره به تجربه آیتالله خویی(ره) در نگارش تفسیر قرآن و کتاب ارزشمند «البیان» افزود: ایشان نیز در مقطعی به نگارش تفسیر قرآن و مباحث علوم قرآنی پرداخت، اما با فشارهایی مواجه شد که از ایشان انتظار داشتند به فعالیت فقهی خود ادامه دهد و ورود به عرصه تفسیر را متناسب با جایگاه علمی ایشان نمیدانستند؛ بهگونهای که این مسیر ادامه پیدا نکرد.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی اضافه کرد: در چنین فضایی، علامه طباطبایی با ورود جدی به عرصه تفسیر، اثر گرانسنگ المیزان را پدید آورد و یکی از مهمترین نوآوریهای ایشان، احیای روش تفسیر قرآن به قرآن بود.
وی با بیان اینکه علامه طباطبایی قرآن را با خود قرآن تفسیر میکرد، افزود: بر اساس این روش، هر آیه در پرتو آیات مرتبط دیگر معنا میشود؛ چراکه قرآن کریم برخی آیات خود را با آیات دیگر تفسیر میکند. این رویکرد موجب شد تفسیر قرآن از تحمیل برداشتها و قالبهای ذهنی بیرونی فاصله بگیرد.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر ادامه داد: گاهی افراد با پیشفرضهای فلسفی، تاریخی، اجتماعی یا حتی بر اساس یافتههای علوم جدید به سراغ قرآن میروند و تلاش میکنند آیات را در چارچوب ذهنی خود تفسیر کنند؛ اما علامه طباطبایی با تکیه بر روش تفسیر قرآن به قرآن، تلاش کرد معنای آیات را از درون منظومه خود قرآن استخراج کند و این روش را در تفسیر المیزان بهصورت روشمند ارائه داد.
وی با توصیه به طلاب برای آشنایی تدریجی با این اثر ارزشمند گفت: شایسته است طلاب پس از تقویت پایههای علمی، آشنایی با ادبیات عرب و دستیابی به توان علمی مناسب، بهتدریج مطالعه تفسیر المیزان را آغاز کنند و حتی میتوانند در ابتدا از ترجمه آن بهره ببرند تا زمینه انس بیشتر با قرآن کریم فراهم شود.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی با اشاره به گستردگی مباحث المیزان تصریح کرد: علامه طباطبایی در این اثر، در کنار مباحث لفظی و ادبی، مباحث روایی، تاریخی و اجتماعی را نیز مطرح کرده و میان آیات قرآن نظم و پیوندی دقیق برقرار ساخته است؛ بهگونهای که مجموعهای منسجم و منظومهای فکری از معارف قرآنی را در اختیار مخاطب قرار میدهد.
وی با نقل تعبیری از آیتالله خوشوقت(ره) درباره المیزان گفت: ایشان تفسیر المیزان را «میزان تفاسیر دیگر» معرفی میکردند و این تعبیر بیانگر جایگاه ویژه این اثر در میان تفاسیر قرآن کریم است.
روحیه تهاجمی در عرصه اندیشه، نه رویکرد انفعالی
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر، سومین ویژگی برجسته علامه طباطبایی را برخورداری از تفکر تهاجمی در عرصه علمی و فکری دانست و اظهار کرد: علامه طباطبایی صرفاً در موضع دفاع و پاسخگویی باقی نمیماند، بلکه معتقد بود برای تثبیت و نهادینهکردن معارف عمیق دین باید وارد میدان شد و در برابر جریانهای فکری رقیب، ابتکار عمل را در دست گرفت.
وی افزود: نمونه روشن این رویکرد را میتوان در مواجهه علامه با اندیشههای مادیگرایانه و نگارش کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم مشاهده کرد؛ ایشان در برابر جریانهایی که در پی ترویج تفکرات مادی بودند، با قدرت علمی و نوآوری فلسفی ایستاد و به تبیین مبانی فکری اسلام پرداخت.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی تأکید کرد: این روحیه علمی میتواند الگویی برای طلاب و حوزههای علمیه باشد تا در عرصه فعالیتهای علمی و پژوهشی، تنها به پاسخگویی منفعلانه بسنده نکنند، بلکه با شناخت دقیق مسائل و برخورداری از مبانی مستحکم، در تولید اندیشه و تبیین معارف دینی پیشگام باشند.
عاطفه و قدردانی از همراهی خانواده؛ جلوهای از شخصیت اخلاقی علامه
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به بُعد عاطفی و خانوادگی شخصیت علامه طباطبایی اشاره کرد و گفت: در کنار عظمت علمی و عرفانی، روحیه لطیف، عاطفه عمیق و توجه ایشان به خانواده نیز از ویژگیهای قابل تأمل زندگی این عالم بزرگوار بود.
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر با اشاره به نقل دختر علامه درباره روحیه عاطفی پدرش افزود: علامه معتقد بود انسان نباید از عاطفه و محبت فاصله بگیرد و بیعاطفگی نمیتواند زمینهساز رشد حقیقی انسان باشد.
وی با اشاره به رحلت همسر علامه طباطبایی و گریه ایشان در فراق همسرش اظهار کرد: برخی به ایشان میگفتند با توجه به جایگاه علمی و معنویتان، شایسته نیست اینگونه گریه کنید؛ اما علامه در پاسخ تأکید میکرد که هرچه از نظر علمی به دست آورده، به برکت ایستادگی، مقاومت و تابآوری همسرش بوده است.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی با اشاره به دشواریهای زندگی علامه در دوران تحصیل در نجف گفت: علامه در سالهای نخست حضور در نجف با مشکلات شدید مالی مواجه بود و پس از حدود ده سال، به دلیل دشواری شرایط معیشتی به تبریز بازگشت و سپس راهی قم شد. در همان دوران سختیهای اقتصادی، خانواده ایشان با مشکلات جدی تغذیه و تأمین نیازهای اولیه روبهرو بود و بنا بر نقلها، یکی از فرزندان ایشان نیز به دلیل همین شرایط و کمبود تغذیه سقط شد.
وی اضافه کرد: علامه در برابر کسانی که گریه و اندوه ایشان را در فقدان همسرش با جایگاه علمی و معنوی وی ناسازگار میدانستند، بر نقش بیبدیل همسرش در تحمل سختیهای زندگی و فراهمشدن زمینه فعالیتهای علمی خود تأکید میکرد. این نگاه، بیانگر قدرشناسی و عمق محبت ایشان نسبت به همراهی و فداکاری خانواده بود.
کرامت طلبگی؛ فرصتی بزرگ و نعمتی الهی
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر در ادامه، با اشاره به یکی دیگر از حکایتهای نقلشده درباره علامه طباطبایی(ره)، به ارزش و جایگاه طلبگی پرداخت و گفت: در خاطرهای از علامه نقل شده است که روزی هنگام مطالعه و نگارش، برای لحظاتی ذهن ایشان درگیر تأمین زندگی و مسائل معیشتی شد؛ اما در همان حال، حالت مکاشفهای برای ایشان رخ داد.
وی افزود: در این مکاشفه، شخصی پشت در خانه آمد و خود را شاهحسین ولی معرفی کرد و به علامه گفت: «در این هجده سال، چه زمانی ما شما را رها کردیم؟» علامه پس از بازگشت به حالت عادی متوجه شد که در واقع از جای خود بلند نشده و این ماجرا در قالب مکاشفه برای ایشان اتفاق افتاده است.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی ادامه داد: علامه بعدها با بررسی زمان این واقعه و تطبیق آن با سالهای زندگی خود دریافت که این هجده سال، از زمان ورود ایشان به کسوت طلبگی و پوشیدن لباس روحانیت محاسبه شده است.
وی با تأکید بر ارزشمندی مسیر طلبگی خطاب به طلاب گفت: طلبگی نعمتی بزرگ و لطفی از جانب خداوند متعال است؛ بنابراین باید قدر این فرصت را بدانید، آن را دوست داشته باشید و برای انجام رسالت طلبگی خود تلاش کنید.
توصیه به طلاب برای انس با قرآن و مطالعه آثار علامه طباطبایی
مدیر حوزه علمیه خواهران استان بوشهر در پایان، با جمعبندی ویژگیهای علمی و اخلاقی علامه طباطبایی(ره)، اخلاص، جامعیت علمی، پشتکار، ابتکار، روحیه تهاجمی در عرصه اندیشه، تعبد در برابر قرآن و روایات و توجه به عواطف خانوادگی را از درسهای مهم زندگی این عالم بزرگ دانست.
وی با توصیه به طلاب برای بهرهگیری از آثار این شخصیت برجسته اظهار کرد: شایسته است با همراهی و راهنمایی اساتید خود، مطالعه تفسیر المیزان را در برنامه علمی قرار دهید و بهتدریج با این اقیانوس بیکران معارف قرآنی آشنا شوید.
حجت الاسلام والمسلمین اسماعیلی بیان کرد: علامه طباطبایی با ارائه تفسیری منسجم و مبتنی بر پیوند دقیق آیات، منظومهای ارزشمند از معارف قرآن کریم را پیش روی علاقهمندان قرار داده است و بهرهگیری از این اثر میتواند زمینه تعمیق انس با قرآن و ارتقای توان علمی طلاب را فراهم کند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت قدرشناسی از فرصت حضور در حوزههای علمیه و نعمت طلبگی، ابراز امیدواری کرد طلاب با الگوگیری از سیره علمی و اخلاقی عالمان بزرگی همچون علامه طباطبایی(ره)، بتوانند رسالت طلبگی خود را بهدرستی انجام دهند.
انتهای پیام/
نظر شما