به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران، دوره تخصصی «فنون و مهارت‌های پژوهشی» با هدف توانمندسازی پژوهشگران رتبه «الف» و «ب»، در آبان‌ماه ۱۴۰۴ در مشهد مقدس برگزار شد. محور اصلی این دوره پژوهشی ـ مهارتی، ارتقای توانمندی‌ها در زمینه مسئله‌یابی علمی و نگارش مقالات بر اساس ساختارهای استاندارد و آکادمیک بود.

در مرحله نهایی این دوره و پس از ارزیابی دقیق مقالات ارائه‌شده، «الهه نوبخت»، طلبه سطح ۴ فقه خانواده و معاون پژوهش مدرسه علمیه عصمتیه سمنان، به عنوان پژوهشگر برتر برگزیده شد.

گفتنی است، سایر شرکت‌کنندگان نیز در مراحل تکمیلی تدوین و آماده‌سازی مقالات خود جهت انتشار قرار دارند.

شایان ذکر است، انتخاب شرکت‌کنندگان در این دوره از طریق سامانه «نجم» انجام شده است و بر اساس ضوابط موجود، پژوهشگران جهت بهره‌مندی از دوره‌های توانمندسازی، موظف به به‌روزرسانی پروفایل علمی خود در سامانه مذکور هستند.

در ادامه، گفت‌وگویی با خانم الهه نوبخت، پژوهشگر برتر این دوره، داشته‌ایم:

- موضوع پژوهش شما چه بود، چگونه به این مسئله رسیدید و چرا برایتان اهمیت داشت؟

موضوع پژوهش اینجانب «بررسی تحول اوصاف مهریه در فقه امامیه از غیبت صغری تا عصر حاضر» است. مسئلهٔ اصلی این است که مهریه به‌عنوان یکی از احکام فقهی، در طول تاریخ فقه امامیه دستخوش تحولات مفهومی و کارکردی متعددی شده؛ اما این تحولات کمتر به‌صورت نظام‌مند و با رویکردی تاریخی–تحلیلی مورد کاوش قرار گرفته است.

ایده اولیه این موضوع در دورهٔ فنون و مهارت‌های پژوهشی مشهد و در خلال مباحث استاد بزرگوار، حجت‌الاسلام والمسلمین دادمرزی مطرح شد. ایشان موضوعاتی کاربردی و در عین حال بدیع پیشنهاد دادند که این مسئله نیز در همان چارچوب شکل گرفت. اهمیت موضوع برای بنده از آن جهت مضاعف شد که مهریه امروزه یکی از پرچالش‌ترین مسائل اجتماعی–حقوقی است و رهیافت تاریخی به آن می‌تواند به فهم دقیق‌تر مبانی فقهی و ارائهٔ راهکارهای متناسب با مقتضیات زمان کمک کند.

ـ‌ مقاله‌تان دقیقاً به کدام یک از ابعاد این مسئله می‌پردازد و نوآوری آن چیست؟

مهم‌ترین نوآوری این مقاله، نشان دادن این نکته است که برخی از اوصاف ظاهراً ثابت مهریه، در واقع محصول تطورات اجتهادی و تحولات بسترهای عرفی بوده‌اند. فقه امامیه در این حوزه مسیری تکاملی از تکیه بر نصوص و الگوهای ترغیبی، به سوی اجتهادی نظام‌مند و پویا پیموده است. در دوره نخست، «مهریه‌السنه» به‌عنوان الگویی هنجاری مطرح بود و تنوع مصادیق مهریه بر اساس عرف پذیرفته می‌شد. در دوره میانه، با گسترش فقه استدلالی، شرایط صحت مهریه نظام‌مند گردید و نظریه عدم تحدید کمّی مهریه تثبیت شد. در دوره معاصر نیز فقها با چالش‌هایی همچون تورم، مهریه‌های سنگین و ظهور دارایی‌های نوین مواجه شده و با بهره‌گیری از قواعدی چون لاضرر، عرف و مصلحت، پاسخ‌هایی متناسب با شرایط جدید ارائه داده‌اند.

ـ‌ دوره مشهد چه تأثیری بر روند نگارش مقاله شما داشت؟

این دوره تأثیر بسزایی در روند نگارش و ارتقای کیفی مقاله داشت. پیشنهاد موضوع از سوی استاد دوره، مسیر را هموار کرد و باعث شد به‌جای پرداختن به موضوعات تکراری، به مسئله‌ای بپردازم که هم نوآوری نظری دارد و هم کاربرد عملی. همچنین تأکید ایشان بر دقت در استناددهی، انسجام منطقی استدلال و پرهیز از تعمیم‌های غیرمستند، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای کیفیت و در نهایت پذیرش مقاله برای چاپ داشت.

از سوی دیگر، تعامل با بزرگوارانی که در عرصه تحقیق و پژوهش صاحب‌قلم بودند، علاوه بر ایجاد انگیزه، فرصت تبادل تجربه و بهره‌گیری از رهیافت‌های روش‌شناختی آنان را فراهم کرد. در مجموع، این دوره یک اکوسیستم پژوهشی فشرده و مؤثر بود.

ـ‌ اگر بخواهید این تجربه را در یک جمله برای یک طلبه دیگر توصیف کنید، چه می‌گویید و آیا برای ادامه مسیر برنامه دارید؟

اگر بخواهم این تجربه را در یک جمله توصیف کنم، می‌گویم: پژوهش فقهی بدون نگاه تاریخی، ناقص است؛ و دوره‌های مهارت‌افزایی پژوهشی، پل میان دانستن و توانستن هستند.

در خصوص ادامه مسیر، بنده هم‌اکنون به عنوان معاون پژوهش مدرسه فعالیت می‌کنم و به‌حکم مسئولیت، با فضای تحقیق و نگارش مرتبط هستم. در صورت مساعدت وقت، برنامه دارم این مسیر را با نگارش مقاله یا کتابی در همین حوزه — یعنی تحلیل تاریخی–فقهی نهادهای مرتبط با خانواده — دنبال کنم. تجربهٔ این دوره نیز انگیزه و انسجام لازم را برای تداوم این مسیر فراهم کرده است.

انتهای پیام/