به گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/تهران، هشتمین نشست از سلسله نشست‌های علمی پژوهشی «خوانشی تحلیلی از مؤلفه‌های اعتقادی و اخلاقی در روایات اصول کافی» با حضور جناب آقای دکتر معارف در روز دوشنبه مورخ ۲۸ اردیبهشت برگزار شد.

آقای معارف بحث خود را از کتاب العلم در اصول کافی آغاز کرد و گفت: مرحوم کلینی (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه) کوشیده‌اند احادیث مرتبط با حوزه علم و دانش را در ۲۲ باب گردآوری کنند.

وی در ادامه بیان کرد: در این جلسه به‌صورت گزینشی روایتی بررسی می‌شود که بیشتر به حوزه علوم دینی مرتبط است. نخستین باب این کتاب، یعنی باب فرض العلم به واجب بودن علم و ضرورت طلب آن می‌پردازد و بر این نکته تأکید دارد که انسان باید در مسیر تحصیل علم مورد تشویق قرار گیرد. در این باب، امام صادق (علیه‌السلام) از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) چنین نقل می‌کنند: «طلب العلم فریضة علی کل مسلم أو مسلمة» این حدیث نبوی از طریق امام (علیه‌السلام) به ما رسیده و از همین جهت از اعتبار و ارزش بیشتری برخوردار است.

وی همچنین به یک نکته ادبی در این روایت اشاره کرد و گفت: واژه «مسلم» اسم جنس است و بر زن و مرد مسلمان هر دو دلالت دارد؛ بنابراین، در این عبارت، شمول حکم نسبت به هر دو جنس به‌خوبی دیده می‌شود.

آقای معارف در ادامه، دو نکته مهم از منظر فقه‌الحدیث مطرح کرد و گفت: نخست این‌که مراد از علم در این روایت چیست توضیح داد که علوم، به‌طور کلی، به دو بخش تقسیم می‌شوند: ۱. علوم غیر دینی که موضوع آن‌ها جهان‌شناسی، طبیعت‌شناسی و انسان‌شناسی است؛ ۲. علوم دینی که شامل فقه، عقاید و اخلاق می‌شود. نکته دوم مربوط به واژه فریضه بود.

وی اضافه کرد: فریضه به معنای وجوب است و در ادبیات فقهی دو نوع وجوب داریم: وجوب عینی و وجوب کفایی. به‌صورت اجمالی نتیجه گرفتند که مراد از علم در این روایات، بر اساس قرائن، علوم دینی است و مراد از فریضه نیز به استناد همان قرائن، وجوب کفایی به شمار می‌آید؛ هرچند ممکن است در مراتب نازل‌تر، نسبت به تک‌تک مکلفان، به‌صورت وجوب عینی نیز تلقی شود، از جمله شواهدی که نشان می‌دهد مقصود از این علم، علوم دینی است، همچنین به باب دوم کتاب العلم کافی یعنی باب فضل العلماء به گفته ایشان، این ابواب به ویژگی‌های علم، فضیلت و برتری آن، و نیز صفاتی می‌پردازند که عالم را عالم می‌کند.

آقای معارف در پایان افزود: در کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام، این علم ناظر به احکام شرعی است و در مجموع، علوم دینی را می‌توان شامل اعتقادات، احکام و اخلاق دانست.